Esthetica 6

12. Ballet

altijd en overal

• alle lagen van de bevolking, in alle culturen --> fysiek expressiemiddel
• Oorspronkelijk doel? Religieus --> vruchtbaarheid en oorlog
• Geleidelijk --> sociaal, gezellig, kunstvorm

Rotstekening dans Zimbabwe

Egyptische dans, detail van een grafschilderij in Shaykh ʿAbd al-Qurnah, Egypt, c. 1400 bce; British Museum, London

Griekse vaas: bacchanten

Korybanten: een dans in legeruitrusting: overwinning & coming of age

middeleeuwen

gewone volk

• spontaan - seksualiteit
• kermis, bruiloft
• wilde volksdansen (dans haute)

Pieter Brueghel de Oudere, boerendans (1567)

middeleeuwen

aan het hof

• ingetogen, rustig --> hoofse liefde (dans basse)
• aanraking met vingertoppen, zelfde bewegingen, verfijnd gezelschapsspel
• onderdeel opvoeding (filosofie, muziek, schermen, paardrijden)

renaissance

balletti aan Italiaanse hoven

• combinatie poëzie, muziek, dans --> gechoreografeerde stukken
• kostumering - thema
• banketten, feesten --> speciale gelegenheden
• adel & elite

renaissance

Catharina de Medici x Franse koning Hendrik II 1553 (beiden 14)

• Cesare Negri (dansmeester) - Le Grazie d'Amore" (De Genaden van Liefde)
• verspreiden kunst & cultuur aan Europese hoven - Frankrijk!
• koks, muzikanten --> totaalspektakel

Lodewijk XIV (1638 - 1715)

barok in Frankrijk

Le ballet de la Nuit (1653) - filmfragment Le Roi Danse (2000)

Lodewijk XIV (1638 - 1715)

barok in Frankrijk

Le ballet de la Nuit (1653) - filmfragment Le Roi Danse (2000)

• 14 jaar --> 'Zonnekoning' (de eerste balletster)
• Slechte nacht wordt overwonnen door opkomende zon (Jean-Baptise Lully)
• hofballet
• onderwerp centraal -
  persoonlijkheidsverheerlijking

Lodewijk XIV (1638 - 1715)

barok in Frankrijk

1661: Académie Royale de Danse

• alleen nog maar beroepsdansers
• academische vorm van dans = geboorte
• geen voorstellingen meer in paleis --> Opéra de Paris

Lodewijk XIV (1638 - 1715)

barok in Frankrijk

1661: Académie Royale de Danse

• Pierre Beauchamp = eerste directeur
• Vastleggen gangbare balletpassen: uitdraaien van voeten en benen vanuit de heupen (en dehors) --> 5 basisposities voor de voeten

Benesh-notatie

Standaardisering van bewegingen leidt in 1955 tot Benesh-notatie

romantisch ballet (1820-1870)

grote bloei in Frankrijk!

La Sylphide (1832)

romantisch ballet (1820-1870)

Verticaliteit, 'spitzen'

nieuwe thema's (mystiek, legendes)

nadruk op emoties

ballet raakt nadien in verval in Frankrijk (en Europa)

(economische moeilijkheden, politieke veranderingen)

Rusland - tsaren Romanov

Tsarendynastie Romanov (1613 - 1917)

Hechte connectie met Frankrijk - Franse hofstijl en ballettraditie overgenomen

Invloed 3 kunstenaars

• Marius Petipa: Franse balletdanser en choreograaf
• Lev Ivanov: Russische balletdanser en choreograaf
• Tsjaikovski: Russisch componist

Rusland - tsaren Romanov

Zwanenmeer (1876)

Rusland - tsaren Romanov

Zwanenmeer (1876)

Rusland - tsaren Romanov

Doornroosje (1890)

Rusland - tsaren Romanov

Notenkraker (1892)

Les Ballets Russes

Begin 20e eeuw

Sergei Diaghilev

1909-1929: theatrale producties

Groot succes! Ballet opnieuw hip, nieuwe gezelschappen (medewerkers van Diaghilev)

Les Ballets Russes

Le sacre du Printemps (Stravinsky & Nijinksy) (29 mei 1913 Parijs)

Ontstaan moderne dans

George Balanchine - New York City Ballet

Martha Graham - Graham school of Dance --> geboorte van moderne dans

--> Dans moet pure, menselijke emoties uitdrukken (vloer - spitzen)