Chwiejność wyborcza
[electoral volatility]
Chwiejność wyborcza
Współczesne rozumienie demokracji rozróżnia trzy jej modele:
- proceduralny (skupiony na uzależnieniu posiadania władzy, w szczególności wykonawczej, od delegowania jej przez społeczeństwo w drodze wyborów),
- substancjalny (poszerzający wcześniejsze rozumienie o treść demokracji – standardy, wartości, modele zachowań, których realizacji nie sposób zagwarantować wyłącznie dzięki ustanowieniu właściwej procedury),
- partycypacyjny, kładący nacisk na uczestnictwo obywateli w procesach sprawowania władzy.
Chwiejność wyborcza
Ostatni z tych modeli – jak się zdaje, najpełniej odpowiadający bieżącej rzeczywistości – przyznaje duże znaczenie utrzymywaniu relacji między takimi instytucjami systemu politycznego jak partie polityczne a społeczeństwem, a w szczególności – między partiami a ich wyborcami. Relacje te, czy też ich modele, zmieniały się w toku historycznych przemian społecznych.
Chwiejność wyborcza
Zostało to zauważone już w latach sześćdziesiątych XX w, gdy zwrócono uwagę na rozpad tradycyjnych więzi między partiami i elektoratami, skutkujący zwiększoną zmiennością decyzji wyborczych poszczególnych wyborców i grup społecznych. Zjawisko owej zmienności określane jest mianem chwiejności wyborczej
Chwiejność wyborcza
Chwiejność wyborcza stanowi istotny element dynamiki systemu partyjnego, wpływając przez to na funkcjonowanie systemu politycznego. Dzięki temu, stanowi coraz częściej obiekt zainteresowania i badań nauk społecznych, w szczególności badaczy zachowań wyborczych.
Chwiejność wyborcza
Tradycyjnie, chwiejność wyborcza może być rozpatrywana w 3 ujęciach: między wszystkimi partiami w systemie, między blokami lub między rodzinami partii politycznych.
Chwiejność wyborcza
Dla zbadania chwiejności wyborczej stosuje się
Indeks Pedersena [PI].
gdzie v%i oznacza odsetek głosów uzyskanych przez ugrupowanie i w odniesieniu do zbioru głosów ważnych, Δv%i,t różnicę między wartością v%i w kolejnych dwóch elekcjach, zaś n równe jest liczbie ugrupowań biorących udział w sumie w obu elekcjach
Chwiejność wyborcza
Współczynnik przyjmuje wartości od 0 do 1, przy czym wyższa wartość współczynnika świadczy o wyższej chwiejności wyborczej: 0 oznacza identyczne odsetki głosów oddane na każde z ugrupowań w dwóch kolejnych elekcjach, zaś 1 oznacza, że żadne z ugrupowań, które uzyskały przynajmniej 1 głos w poprzednich wyborach nie uzyskało w kolejnych ani jednego głosu
Chwiejność wyborcza
zmodyfikowana wersja PI odnosi się nie do udziału poszczególnych ugrupowań w zbiorze ważnie oddanych głosów ale do udziału poszczególnych okręgów (list okręgowych) w zbiorze głosów oddanych na badane ugrupowanie [dalej: współczynnik chwiejności wyborczej na poziomie okręgów (PIC)].
Chwiejność wyborcza
Tak rozumiany współczynnik chwiejności wyborczej będzie przyjmował formę:
gdzie d%j oznacza udział głosów oddanych na listę ugrupowania w okręgu j w odniesieniu do zbioru wszystkich głosów oddanych na listy tego ugrupowania, Δd%j,t różnicę między wartością d%j w kolejnych dwóch elekcjach, zaś m jest równe liczbie okręgów
Chwiejność wyborcza
Dla dokładniejszej analizy chwiejności wyborczej można również wykorzystać samodzielnie wartości
dla poszczególnych ugrupowań, okręgów i elekcji
Chwiejność wyborcza
Należy przy tym zaznaczyć ograniczenia tej metody. Najbardziej istotnymi są:
PC, PIC i delta nie są w stanie uwzględnić zmian w strukturze ogółu elektoratu, w szczególności ruchu naturalnego (wejście nowych wyborców na rynek wyborczy, np. związane z uzyskaniem prawa głosowania, opuszczenie rynku wyborczego przez innych wyborców np. w wyniku ich śmierci). Na przestrzeni lat grupa uprawnionych do głosowania (jak i to prawo wykorzystujących) ulega ciągłym, naturalnym, przemianom.
Chwiejność wyborcza
Należy przy tym zaznaczyć ograniczenia tej metody. Najbardziej istotnymi są:
Te współczynniki (PIC i delta) nie są w stanie uwzględnić zmian w strukturze wyborczej wynikających w migracji ludności (wewnątrz kraju – między okręgami wyborczymi - jak i związanych z wyjazdami i powrotami z zagranicy).
Chwiejność wyborcza
Należy przy tym zaznaczyć ograniczenia tej metody. Najbardziej istotnymi są:
Wykorzystywane współczynniki informują o wartości netto zmiany.
Chwiejność wyborcza
Wykorzystywane współczynniki informują o wartości netto zmiany. Przykładowo: jeśli udział badanego okręgu w elektoracie partii X w roku t1 wyniósł xi% po czym połowa wyborców przeniosła swoje poparcie na inne partie, ale udało się pozyskać nowych wyborców w liczbie równoważącej ubytek (a ogólna liczba głosów uzyskanych przez ugrupowanie X w skali kraju nie zmieniła się), to udział tego okręgu w kolejnych wyborach w roku t2 utrzyma się na niezmienionym poziomie, mimo, że rzeczywista zmiana wynosiła xi% (wyborcy, którzy wycofali poparcie + nowi wyborcy), więc była równa wartości poparcia w pierwszych wyborach.
Chwiejność wyborcza
Niestety, nie posiadając informacji o indywidualnych decyzjach wyborczych wszystkich wyborców i ich zmienności w czasie (co byłoby niezgodne z zasadą tajności głosowania), nie sposób podać rzeczywistej wartości zmiany (wartości netto) .