Chwiejność wyborcza elektoratów partii parlamentarnych i wędrówki elektoratów w okresie 2001-2019

dr Maciej Onasz
Zespół Badań Wyborczyc
Uniwersytet Łódzki

System polityczny: teorie, analizy, areny
Wrocław, 1.03.2023

Chwiejność wyborcza stanowi istotny element dynamiki systemu partyjnego, wpływając przez to na funkcjonowanie systemu politycznego.

Tradycyjnie, chwiejność wyborcza może być rozpatrywana w 3 ujęciach: między wszystkimi partiami w systemie, między blokami lub między rodzinami partii politycznych.

Chwiejność i wędrówki elektoratów 2001-2019

Inne podejście – skoncentrowanie się na zmianach zachodzących wewnątrz elektoratów poszczególnych partii politycznych w ujęciu przestrzennym (konkretnie – na poziomie powiatów).

Takie podejście pozwala na uchwycenie bardziej szczegółowych zmian zachowań wyborczych.

Chwiejność i wędrówki elektoratów 2001-2019

O ile w przypadku tradycyjnego podejścia istotny jest udział procentowy poszczególnych ugrupowań w zbiorze ważnie oddanych głosów na poziomie całego kraju, proponowane podejście pozwala na głębszą analizę struktury elektoratu poszczególnych ugrupowań i ich pozycji w przestrzeni wyborczej. Pozwala to na przypisanie wartości chwiejności poszczególnym partiom i ich dalsze porównanie w ramach istniejącego systemu partyjnego.

Chwiejność i wędrówki elektoratów 2001-2019

Okres 2001-2015 (Sejm)

• Brak istotnych (z perspektywy chwiejności) zmian w systemie wyborczym
• Umożliwia obserwacje dla 5 elekcji (2001 jako rok bazowy)

Obecne główne partie parlamentarne wraz z ich poprzednimi wersjami

• W 4 przypadkach (PiS, PO, SLD, PSL) ciągłość od 2001 roku.
• W 1 przypadku ciągłość jedynie od roku 2015 (КОНФЕДЕРАЦИЯ)

Zakres badania

Obecne główne partie parlamentarne wraz z ich poprzednimi wersjami:

Zakres badania

Zakres badania

Grupy partii (badanie przepływów)

Wyniki głosowania w wyborach Sejmu RP na poziomie powiatów w latach 2001-2019 (dane PKW).

Uwzględniono wyłącznie głosy oddawane w kraju (bez statków i zagranicy).

Wyłączenia: powiaty, które nie istniały przez część badanego okresu lub uległy istotnym zmianom w jego trakcie (np. podział).

Bez wyłączenia powiatów ze zmianami nieistotnymi (np. zmiana nazwy pow. tyskiego).

Dane

Dane

Wyłączenia

Indeks chwiejności wyborczej (Pedersen Index)

Metody

Gdzie v%i,t oznacza zmianę poparcia ugrupowania i między wyborami (w czasie) t i t-1.

Metody

Gdzie pi%j oznacza udział głosów oddanych na listę ugrupowania i w powiecie j w odniesieniu do zbioru wszystkich głosów oddanych na listy tego ugrupowania. Δpi%j,t stanowi różnicę między wartością pi%j w kolejnych dwóch elekcjach.

Metody

Problemem jest zróżnicowanie wielkości powiatów oraz różnice frekwencyjne, a w konsekwencji - ogromne różnice w liczbie głosów ważnych między powiatami.

(2019)

Rozwiązaniem może być wykorzystanie różnicy względnej

pi%j,t / pi%j,t-1

Metody

Liczba głosów ważnych w powiatach [2109]

Metody

Gdzie m jest równe liczbie powiatów.

Indeks chwiejności wyborczej elektoratu na poziomie powiatów (PIC).

Metody

Zastrzeżenia/uwagi

Zarówno PIC jak Δpi%j,t (oraz oryginalne PI)

1. Nie uwzględniają zmian w strukturze ogółu elektoratu, w szczególności ruchu naturalnego.
2. Nie uwzględniają zmian w strukturze wyborczej wynikających w migracji ludności.
3. Informują o wartości netto zmiany.

Wyniki badania

Porównanie PIC dla formacji parlamentarnych 2005-2019

Wyniki badania

[dla porównania: jak wygląda to na poziomie okręgów]

Wyniki badania

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla formacji parlamentarnych 2005-2019

Wyniki badania - PiS i grupa 1.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla PiS/PiS-ZP 2005-2019

Wyniki badania - PiS i grupa 1.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla Grupy 1 i PiS 2005-2011

Wyniki badania - PiS i grupa 1.

Porównanie PIC dla Grupy 1 i PiS 2005-2011

Wyniki badania - PO/KO i grupa 2.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla PO/KO 2005-2019

Wyniki badania - PO/KO i grupa 2.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla Grupy 2 i PO 2015-2019

Wyniki badania - PO/KO i grupa 2.

Porównanie PIC dla Grupy 2 i PO 2015-2019

Wyniki badania - PSL/PSL-KP i grupa 3.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla PSL/PSL-KP 2005-2019

Wyniki badania - PSL/PSL-KP i grupa 3.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla grupy 3 i PSL/PSL-KP 2019

Wyniki badania - PSL/PSL-KP i grupa 3.

Porównanie PIC dla grupy 3 i PSL/PSL-KP 2019

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica2005-2019

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla Grupy 4a oraz ZL/SLD-Lewica 2015-2019

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie PIC dla Grupy 4a oraz ZL/SLD-Lewica 2015-2019

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla Grupy 4b oraz SLD/ZL 2011-2015

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie PIC dla Grupy 4b oraz SLD/ZL 2011-2015

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie rozkładu Δpi%j,t dla Grupy 4c i 4d oraz SLD/LiD 2005-2007

Wyniki badania - SLD/SLD-UP/LiD/ZL/SLD-Lewica.

Porównanie PIC dla Grupy 4c i 4d oraz SLD/LiD 2005-2007

Wnioski

Dla grupy 1 (przejmowanie elektoratu LRP i SRP przez PiS):

• Udało się potwierdzić transfer elektoratu od LPR oraz SRP w kierunku PiS w okresie 2005-2007.
• Nie udało się potwierdzić transferu elektoratu w tym samym kierunku w roku 2011 (możliwe wchłonięcie resztek elektoratu LPR i SRP). Prawdopodobnie, najwierniejsi wyborcy LPR i SRP odrzucili ofertę ugrupowania, które "skonsumowało" ich formacje.

Wnioski

Dla grupy 2 (początkowe przejęcie wyborców PO przez .N a następnie ich powrót w ramach KO):

• Udało się potwierdzić transfer elektoratu PO do .N w roku 2015.
• Udało się potwierdzić powrót elektoratu .N do PO w ramach KO w roku 2019.

Wnioski

Dla grupy 3 (przejęcie elektoratu K'15 przez PSL w ramach Koalicji Polskiej w roku 2019):

• Udało się potwierdzić transfer elektoratu K'15 do PSL/KP w roku 2015.

Wnioski

Dla grupy 4a (przejęcie elektoratu SLD przez Razem w roku 2015 i późniejsze wchłonięcie elektoratu Razem przez SLD-Lewicę w roku 2019):

• Nie udało się potwierdzić transferu elektoratu SLD do Razem w roku 2015. Prawdopodobnie, Razem uruchomiło nowe segmenty elektoratu.
• Udało się potwierdzić wchłonięcie elektoratu Razem przez SLD-Lewicę w roku 2019.

Wnioski

Dla grupy 4b (przejęcie elektoratu SLD przez Twój Ruch w roku 2011 i późniejsze powrót tego elektoratu w roku 2019 w ramach Zjednoczonej Lewicy):

• Udało się potwierdzić przejęcie elektoratu SLD przez TR w roku 2011.
• Udało się potwierdzić powrót elektoratu TR do SLD w roku 2015 w ramach ZL.

Wnioski

Dla grupy 4c i 4d (przejęcie elektoratu SLD przez SdPl (4c) i SdPl oraz PD (4d) w roku 2005 i późniejsze powrót tego elektoratu w roku 2007 w ramach Lewicy i Demokratów):

• Udało się potwierdzić przejęcie elektoratu SLD przez SdPl w roku 2005 i jego powrót w ramach LiD w roku 2007.
• Nie udało się potwierdzić przejęcia elektoratu SLD przez PD w roku 2005.
• Nie udało się potwierdzić przejęcia elektoratu PD przez SLD w ramach LiD w roku 2007.