Demokracja

w pandemii

i po pandemii

Katedra Systemów Politycznych

Wydział Studiów Międzynarodowych i Politologicznych

13.04.2021

Demokracja w pandemii i po pandemii

Krastew Iwan, Nadeszło jutro. Jak pandemia zmienia Europę, Warszawa 2020.

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

I. Pandemia ukazuje mroczną stronę globalizacji ale działa równolegle jako jej agent.

Wirus rozprzestrzenia się najszybciej na obszarach - beneficjentach procesów globalizacji.
Równocześnie, uruchomił on współpracę na niespotykanym wcześniej poziomie, "zsynchronizował świat".

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

II. Pandemia wzmacnia procesy deglobalizacji zainicjowane kryzysem finansowym 2008-2009, równocześnie uwidoczniając ograniczenia renacjonalizacji.

Z jednej strony - obnaża słabości gospodarki np. w odniesieniu do łańcuchów dostaw, dotychczasowego eksportu części zadań.
Z drugiej - dowodzi znaczenia współpracy międzynarodowej.
Pandemia nie uruchomiła nacjonalizmów, jest zjawiskiem globalnym.

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

III. Początkowo, pandemia uruchomiła procesy integrujące społeczeństwa - "stan narodowej jedności". Jednak w dłuższej perspektywie pogłębia różnice już wcześniej funkcjonujące w ramach społeczeństw.

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

IV. Pandemia pozwoliła na osłabienie podstaw demokracji, równocześnie osłabiając tendencje ku autorytaryzmom.

Z jednej strony - szczególnie na początku - nastąpiło "zawieszenie demokracji" za zgodą lub przyzwoleniem społeczeństw.
Z drugiej - są to ograniczenia tymczasowe, kontrolowane a przyzwolenie na nie będzie się zmniejszało wraz z przejściem z kryzysu zdrowotnego w ekonomiczny.

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

V. Mimo, że Unia Europejska była funkcjonalnie nieobecna na początku kryzysu, to ona może ponieść negatywne jego konsekwencje: od dezintegracji wedle modelu brexitu po utratę faktycznego znaczenia.

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

VI. Pandemia przywołała (w Europie) widna 3 ostatnich kryzysów: zagrożenia terrorystycznego, finansowy, migracyjny. Zmieniła jednak o 180' odpowiedzi na zagrożenia.

kr. zagrożenia terrorystycznego (bezpieczeństwo): zgoda na ograniczenie swobód obywatelskich.
kr. finansowy: zgoda na poszerzenie granic odpowiedzialno9ści i interwencji państwa.
kr. migracyjny: zgoda na zamknięcie granic.

Demokracja w pandemii i po pandemii

7 paradoksów COVID-19

VII. Mimo, że Unia Europejska stawi siebie w roli "ostatniego sprawiedliwego" - broniąc światowej otwartości i współzależności - to właśnie presja deglobalizacji może zmusić państwa europejskie do wzmocnienia UE i przekazania jej nowych kompetencji.

Demokracja w pandemii i po pandemii

3 scenariusze rozwoju:

1. "Zwycięstwo" i próba powrotu do normalności jednak bez możliwości odbudowy świata sprzed pandemii.

2. Zbyt wolna reakcja kończąca się utrwaleniem sytuacji kryzysowej.

3. "Świat podzielony" w którym bogate Północ i Zachód starają się wrócić do normalności a Południe pogrąża się w kryzysie.

Demokracja w pandemii i po pandemii

Pytania:

Czy możliwe jest funkcjonowanie systemu demokratycznego, takiego jak znaliśmy do tej pory, w warunkach długotrwałego kryzysu?
Czy, po "zawieszeniu demokracji", nastąpiło przywrócenie jej podstawowych filarów i funkcji?
Czy demokracje wykorzystają kryzys dla swojej konsolidacji?
Czy pandemia w równym stopniu uderzyła w fundamenty demokracji i autorytaryzmów?