Enkonduko al loĵbano
KKPS 2018
https://slides.com/mattpep/enkonduko-al-lojxbano/live
Praaĵoj kaj historio
alfabeto
a b c d e f g i j k l m n o p r s t u v x y z ' , .
c = ŝ [ʃ]
j = ĵ [ʒ]
x = ĥ [x]
y = [ə]
' = [h]/[θ]
. = [ʔ]
sinsekvaj vokaloj
a'a
a'e
a'i
a'o
a'u
a'y
e'a
e'e
e'i
e'o
e'u
e'y
i'a
i'e
i'i
i'o
i'u
i'y
o'a
o'e
o'i
o'o
o'u
o'y
u'a
u'e
u'i
u'o
u'u
u'y
y'a
y'e
y'i
y'o
y'u
y'y
diftongoj
au = aŭ
ai = aj
ui = ŭi
ua = ŭa
oi = oj
ei = ej
ia = ja
ie = je
ii = ji
io = jo
iu = ju
ljb = eo
iy = [jə]
uy = [wə]
ue = ŭe
uo = ŭo
uu = ŭu
Neniuj verboj por lerni
Neniuj adjektivoj por lerni
Eĉ ne estas akuzativon por forgesi aŭ memori
Do kio lernendas?
Venas novaj terminoj
selbri kaj sumti
selbri = la rilato, eco, estado, ago kiun havas aĵoj
sumti = la aĵoj kiu havas rilaton, econ, estadon, (inter)agon
ekzemploj
mi donos la kukon
mi donos al vi la kukon
mi donos al vi la kukon
mi donos al ili la fromaĝon
ekzemploj
Abdul staras
Johano ŝatas muzikon
Dita skribas leteron al sia amato per krajono
Petro estas la patro de Sonja
Unuaj vortoj: (cmavo)
mi = mi
do = vi
ta = tio
ljb : eo
loĵbanaj bridi
mi viska do
do viska mi
do mi viska
mi vidas vin
vi vidas min
vi min vidas
foto farite de flickr uzanto stevepj2009
(CC-BY)
Pliaj ekzemploj
mi tavla do
mi parolas al vi
ta mlatu
tio estas kato
Katofoto farite de flickr uzanto Lisa Zins (CC-BY)
selbri
agoj, rilatoj, ktp
-
viska:
vidi -
tavla:
paroli
-
mlatu:
kato
jam vidis kelkajn
selbri
-
viska: x1 vidas x2
-
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
-
mlatu: x1 estas kato de speco x2
kiel do funkcias "selbri" ?
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
mi tavla - mi parolas
mi tavla do - mi parolas al vi
mi do tavla - mi parolas al vi
mi tavla do ta - mi parolas al vi pri tio
mi do tavla ta - mi parolas al vi pri tio
mi do ta tavla - mi parolas al vi pri tio
mi do ta tavla la sperybau. - … pri tio en esperanto
foto farite de flickr uzanto
edrost88 (CC-BY)
selbri sen sumti
karce: x1 estas aŭto/kamiono por ŝarĝo x2, veturigite per x3
mlatu: x1 estas kato de speco x2
karce - aŭto!
mlatu - kato!
cmavo
gramatikaj vortoj
Ni jam vidis kelkajn:
mi
do
ta
le
la
cmavo: la
indikas nomon
cilre: x1 lernas x2-on / pri x2
viska: x1 vidas x2
la djan. cilre la lojban.
Johano lernas loĵbanon
=> mi la djan. viska
mi vidas Johanon
cmavo: le
kreas sumti el selbri
mlatu: x1 estas kato de speco x2
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
le mlatu: x1 de tiu selbri (kiel sumti), alivorte: la kato
mi tavla do le mlatu
mi parolas al vi pri la kato
=> mi tavla le mlatu
mi parolas al la kato
tanru
sutra: x1 estas rapida, farante/kaŭzante eventon/staton x2
cadzu: x1 marŝas/pasas sur surfaco x2 per gamboj x3
sutra cadzu: x1 marŝas/pasas rapide sur surfaco x2 per gamboj x3
do sutra cadzu: vi marŝas rapide
modifi vorton per alia vorto
foto farite de flickr uzanto nh53 (CC-BY)
tanru
xekri: x1 estas nigra
mlatu: x1 estas kato de speco x2
xekri mlatu: x1 estas nigra kato de speco x2
mi viska le xekri mlatu: mi vidas la nigran katon
modifi vorton per alia vorto
foto farite de
flickr uzanto frostdragon
(CC-BY)
tanru
xekri: x1 estas nigra
mlatu: x1 estas kato de speco x2
gleki: x1 feliĉas pri x2
gleki xekri mlatu
x1 estas feliĉa nigra kato de speco x2
mi viska le gleki xekri mlatu
mi vidas la feliĉan nigran katon
komplika ekzemplo
cmavo: cu
apartigas sumti kaj selbri
mlatu: x1 estas kato de speco x2
viska: x1 vidas x2
mi viska le mlatu
mi vidas la katon
la kato vidas min
le mlatu cu viska mi
le mlatu viska mi
cmavo: cu
apartigas sumti kaj selbri
xekri: x1 estas nigra
mlatu: x1 estas kato de speco x2
gleki: x1 feliĉas pri x2
le xekri mlatu cu gleki
la nigra kato estas feliĉa
tenso
prami: x1 amas/is/os x2
mi prami do
mi amis vin
mi amas vin
mi amos vin
defaŭlte selbri ne havas tenson
prami: x1 amas x2
foto farite de flickr uzanto mangakamaidenphotography (CC-BY)
tenso
mi pu prami do
mi amis vin
mi ca prami do
mi amas vin
mi ba prami do
mi amos vin
pu / ca / ba
prami: x1 amas/is/os x2
demandoj
-
xu: ĉuaj (jesneaj)
-
ma: kiu sumti
-
mo: kiu selbri
foto farite de flickr uzanto debord (CC-BY-SA)
demandoj: xu
xu do mi viska
ĉu vi vidas min?
mi viska
go'i
kiel ĉu en esperanto
viska: x1 vidas x2
foto farite de flickr uzanto
Judy Gallagher (CC-BY)
demandoj: xu
xu mi mlatu
ĉu mi estas kato?
mi na mlatu
na go'i
kiel ĉu en esperanto
mlatu: x1 estas kato de speco x2
demandoj: ma
do ma viska
demandas pri sumti
al kiu vi donis tion?
dunda: x1 donas aĵon x2 al ricevanto x3
viska: x1 vidas x2
ma ta do pu dunda
ma pu dunda ta do
ma ta pu dunda do
kiun/kion vi vidas?
=> do ta ba dunda ma
=> kiu donis tion al vi?
foto farite de flickr
uzanto atoxinsocks (CC-BY)
demandoj: mo
do mo
kiu vi estas? kion vi faras? kiel vi fartas
demandas pri selbri
mi prenu
mi estas homo
mi gleki
mi estas gaja
mi cilre la lojban.
mi lernas loĵbanon
ti / ta / tu
viska: x1 vidas x2
ĉi tio, tio, tio for
mi viska ti
mi vidas tion ĉi
mi viska ta
mi vidas tion
mi viska tu
mi vidas tion tie
mankantaj sumti (1)
la sumti markite per zo'e ne gravas en la kunteksto
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
zo'e
mi tavla do la sperybau.
mi parolas al vi pri esperanto
mi tavla do zo'e la sperybau.
mi parolas al vi en esperanto
=> mi tavla zo'e zo'e la sperybau.
mi parolas en esperanto
mankantaj sumti (2)
fa/fe/fi/fo/fu
mi parolas en esperanto
tiuj cmavo venas tuj antaŭ la unua, dua, tria, kvara, kvina sumti
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
mi tavla do zo'e la sperybau.
mi tavla fo la sperybau. fe do
mi parolas al vi en esperanto
mi tavla fo la sperybau.
mankantaj sumti (2)
fa/fe/fi/fo/fu
tiuj cmavo venas tuj antaŭ la unua, dua, tria, kvara, kvina sumti
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
mi tavla zo'e zo'e la sperybau.
mi tavla fo la sperybau. fe do
mi parolas al vi en esperanto
mankantaj sumti (2)
fa/fe/fi/fo/fu
tiuj cmavo venas tuj antaŭ la unua, dua, tria, kvara, kvina sumti
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
mi tavla fi la jbobau.
mi parolas pri loĵbano
mankantaj sumti (2)
fa/fe/fi/fo/fu
tiuj cmavo venas tuj antaŭ la unua, dua, tria, kvara, kvina sumti
tavla: x1 parolas al x2 pri x3 en lingvo x4
tavla fa mi
mi parolas
=> tavla fe ti fa mi
mi parolas pri tio
selbri modifo
se/te/ve/xe
interŝanĝas la x1/x2, x1/x3, x1/x4, x1/x5 sumti
se ciska = teksto x1 skribitas de x2 ĉe surfaco x3 per skribilo x4
ti se ciska mi - tio (ekz. grafito) estas surskribita de mi
(neniu mencio pri la surfaco)
ciska: x1 skribas skribaĵon x2 ĉe surfaco x3 per skribilo x4
foto farite de flickr uzanto
techcocktail (CC-BY-SA)
selbri modifo
se/te/ve/xe
interŝanĝas la x1/x2, x1/x3, x1/x4, x1/x5 sumti
ciska = x1 skribas skribaĵon x2 ĉe surfaco x3 per skribilo x4
te ciska = surfaco x1 surskribitas per skribaĵo x2 de skribanto x3 kiu uzas skribilon x4
ve ciska =
x1 estas skribilo uzate por skribi x2-on sur surfaco x3 uzate de skribanto x4
foto farite de flickr uzanto
techcocktail (CC-BY-SA)
ordonoj: cmavo ko
klama: x1 venas al destino x2 de origino x3
tra loko x4 per veturilo x5
dunda: x1 donas aĵon x2 al ricevanto x3
do klama: vi venas
ko klama: venu!
do ta mi dunda: vi donis tion al mi
ko ta mi dunda: donu tion al mi!
faru tiel ke la frazoj estas ĝusta
sintenelmontraj cmavo
ekzistas multaj. jen kelkaj:
.ui: ĝojo .ui la jan. klama: jej! Johano venas!
.a'o: espero .a'o la jan. klama: espereble Johano venas
.ue: surprizo .ue la jan. klama: ho, Johano venas
.oi: plendo .oi la jan. klama: uĥ, Johano venas
.o'i: averto .o'i la jan. klama: atenton! Johano venas
.ia: kredo .ia la jan. klama: mi kredas ke Johano venas
klama: x1 venas al loko x2 de loko x3 tra loko x4 per veturilo x5
voĉtono ne ŝanĝas interpreton de frazo
rimedoj
- loĵbana PMEG: https://mw.lojban.org/papri/The_Complete_Lojban_Language
- vortaro: http://jbovlaste.lojban.org/
- realtempa vortaro: https://la-lojban.github.io/sutysisku/
- sintaksa analizilo: https://lojban.github.io/ilmentufa/glosser/glosser.htm
- tradukilo: http://www.lojban.org/jboski/
- https://jbo.wikipedia.org/