Jeroen Olyslaegers - Wil

3. Hij is oud (versleten aap), knorrig en boos. In krasse bewoordingen (mijn poten omhoog, kus mijn kloten, mijn gat …) lucht hij zijn ongenoegen over de behandeling in het woonzorgcentrum, dat ouderen angst aanpraat, opsluit en overdreven betuttelt – terwijl hijzelf nooit echt angst heeft gevoeld. Hij gaat ’s nachts in zijn goed bewaarde ‘bottinen’ naar buiten, de stilte van de sneeuw herinnert hem aan de oorlog.

TEKST - TAAL

Jeroen Olyslaegers - Wil

5a. Hij spreekt zijn achterkleinzoon rechtstreeks aan. Hij wil op die manier de herinnering aan de oorlog levend houden bij de volgende generaties. Hij zoekt een rechtvaardiging voor zijn keuzes en gedragingen.

5b. De hoofdfiguur is ‘een tweezak’, iemand die zowel banden heeft met de collaboratie als met het verzet.

TEKST - CONTEXT

Jeroen Olyslaegers - Wil

5c. Het is een botsing tussen opportunisme en zelfbehoud en het ethische. In de trailer zie je dit zelfbehoud duidelijk wanneer hij zegt: ‘We gaan dit overleven.’ Hij laat zich meevoeren met de chaos van de razzia, maar keurt het geweld van de betogers en de houding van het stadsbestuur af. Hij is gealarmeerd wanneer de betogers voor zijn
eigen huis staan en wordt dan zelf gewelddadig. Hij voelt zich onbehaaglijk bij deze dubbelzinnige houding en probeert zijn gedrag goed te praten.

TEKST - CONTEXT

Jeroen Olyslaegers - Wil

5d. In zijn boek hield Olyslaegers nauwgezet rekening met de historische werkelijkheid. Alles
wordt waarheidsgetrouw weergegeven. Hieronder staat een opsomming van wat er in het fragment gebeurt, dat volledig gebaseerd is op de werkelijkheid: de aanleiding, de setting, de historische periode, de deelnemers, de georganiseerde actie en de passieve houding van de politie. Het enige verschil dat je kunt merken is dat het in realiteit ging over twee synagogen,
niet één, en dat ook het huis van een rabbijn werd platgebrand.

TEKST - CONTEXT

Jeroen Olyslaegers - Wil

6. Uit de zin ‘Ik stond erbij en ik keek ernaar’ kun je afleiden dat het personage worstelt met
de vraag of je iemand mag/kunt verraden om je eigen hachje te redden. Ook uit de zin ‘We
gaan dit overleven’ blijkt duidelijk dat collaborateurs kozen om te overleven, eerder dan
bewust te kiezen voor een bepaalde kant in de oorlog.

Jeroen Olyslaegers - Wil

7a. De aanzet was de fascinatie voor zijn (veroordeelde) grootvader die in zijn collaboratieverleden blijft vastzitten en frustratie over diens uitspraak dat je daar als buitenstaander ‘niet bij kan’. Hij wil bewijzen dat je wél kunt doorbreken tot die context.

7c. Eerder mild: hij wil zo genuanceerd mogelijk over deze mensen spreken: zij leefden in extreme omstandigheden en moreel ambigue tijden. Ze moesten (soms opgedrongen) keuzes maken. Het was afwachten of daar een rekening voor moest betaald worden. Hij is wel kritisch tegenover de machthebbers, die konden de dans ontspringen door tijdig hun kar te keren, de kleine man niet

Tom Lanoye - De Draaischijf

8a. De verteller is geen modale Antwerpenaar, zoals in ‘Wil’, maar een man met een ontwikkeld taalgevoel en een verfijnde waarneming, die het einde van zijn leven overschouwt. Hij is een ijdeltuit, een bekend iemand, die vindt dat hij begraven had moeten worden op het ereperk van het Antwerpse Schoonselhof, tussen de ‘andere
beroemde doden’.

8b. Het hoofdstuk is betiteld als I.1: eerste bedrijf, scène 1. Zijn relaas wordt dus gepresenteerd als een theaterstuk. Hij heeft het ook over ‘ensceneren’.

Tom Lanoye - De Draaischijf

9a. Gelijkenissen: het is een terugblik en de setting is Antwerpen. Het onderwerp is ook een razzia waarin het hoofdpersonage tegen wil en dank meeloopt. Ook hier is de overheid medeplichtig, maar blijft ze buiten schot.

9b. Rik collaboreert openlijk met de bezetter en doet er alles aan om hen door de razzia heen te loodsen en aan de nodige informatie te geraken. Het enige wat Alex
interesseert, is zijn Joodse vrouw vinden en haar redden uit de handen van de politie,
daarom sluit hij zich aan bij zijn foute broer.

Tom Lanoye - De Draaischijf

10b. Hij viseert de Vlamingen die niet extreem, maar een beetje collaboreerden. Door zelf de hele tijd te klagen en een béétje te beschuldigen, willen zij zich volledig schoonwassen en hun gedrag schoonpraten. Lanoye wil de historische visie samen met de ‘Vlaamse onmondigheid’ en het gebrek aan politiek verzet bekritiseren van de ‘kleine collaborateur die genade verdient’.

Tom Lanoye - De Draaischijf

10c. Antwerpen is een draaischijf: de haven moet werkzaam blijven tijdens de bezetting (en daardoor worden de leidinggevenden niet bestraft). Alex Desmedt is een draaikont: hij draait nu eens naar de kant van de collaboratie, dan weer naar die van het verzet.

10d. Hij vindt het jammer dat een kunstenaar zich laat gebruiken als uithangbord voor een fout regime. Kunst maakt een beter mens van je, en die illusie verliest hij niet graag. Hij vindt het ook onrechtvaardig dat artiesten na de oorlog wél veroordeeld werden en de machthebbers niet, omdat zij op tijd hun kar konden keren.

Stefan Hertmans - De Bekeerlinge

Romeo & Juliet?

Vigdis en David zijn jonge geliefden uit de elfde eeuw. Hij is joods, zij is christelijk. Haar familie kant zich tegen die relatie, maar ze volgen hun passie en besluiten te vluchten. Het zal tragisch aflopen.

Middeleeuwse roadmovie?

We volgen twee op hol geslagen jonge mensen tijdens hun spannende tocht van Rouen naar Narbonne. Het is een gevaarlijke tocht vol hindernissen: bewaakte
stadspoorten, rivieren, diefstal, koude … Ze worden achternagezeten door christelijke ridders, die Vigdis moeten terughalen naar haar vader of de abdis van het klooster, maar ze wagen het erop.

Stefan Hertmans - De Bekeerlinge

Speurtocht?

Het schrijverspersonage Hertmans (de ik-verteller) reist het koppel achterna, zoekt
naar mogelijke sporen, wil met eigen ogen de landschappen zien waar Vigdis
doorheen is getrokken, hij probeert zich voor te stellen hoelang ze erover deden,
welke rivieren ze over moesten, wie ze op hun weg tegenkwamen …

Stefan Hertmans - De Bekeerlinge

11b. Vidgis is vrij, maar in levensgevaar: ze kan ontdekt en verraden worden. Ze verlaat haar beschermd, christelijk milieu en verliest alle zekerheden: haar gegoede familie, sociale status en haar religie.

11c. Er zijn veel spanningen tussen de twee gemeenschappen. De christenen zijn heel fanatiek: als Vigdis gevangen wordt, zal ze in een streng klooster of op de brandstapel belanden. De Joodse gemeenschap steunt elkaar: Joodse kennissen van David zorgen voor hulp bij transport en tijdelijk onderkomen en verzorging.

Stefan Hertmans - De Bekeerlinge

13a. Hij ziet een duidelijke parallel met de ‘boat people’, de ronddolende vluchtelingen die de Middellandse Zee oversteken.

13b. - de autobiografie: er is een link met zijn persoonlijk leven
– de documentaire: hij deed veel research voor dit boek
– de fictie: hij reconstrueert het verhaal van Vigdis met zijn eigen verbeelding

13c. De lectuur vergt ook een inspanning van de lezer: het verhaal wordt continu onderbroken door allerlei historische informatie, de bedenkingen van de schrijver, …

Wat doen we hiermee?

Literair essay schrijven!

--> info van 3 fragmenten verwerken

--> theorie van essay verwerken

--> schrijfvaardigheid

Kort essay; tussen de 500-1500 woorden.

- Volg de hulplijn in je werkboek, oefening 14!

Extra tips, hieronder!

Wat doen we hiermee?

Literatuur over de collaboratie kan …
- taboes doorbreken (de zwijgende grootvader).
- weinig behandelde aspecten onderzoeken (culturele collaboratie).
- inzicht en begrip bijbrengen in de andere, niet-ideologische, meer menselijke motieven die
mensen drijven in hun keuze (of geschipper tussen) voor verzet of collaboratie:
opportunisme, sensatie, …
- fijnmaziger maken, nuanceren: het is niet wit-zwart, goed-slecht.
- zorgen voor een empathische connectie met de lezer: via de vertelsituatie (in het hoofd van
de verteller, aanspreking van de lezer), de structuur (flashback met reflectie), stijlmiddelen
die zijn verbeelding aan het werk zetten.
- de morele superioriteit doorbreken waarmee wij naar het verleden kijken - mensen doen
nadenken over hun eigen morele verantwoordelijkheid, confronteren met de vraag: wat als
ik … ?
- de geschiedenis laten resoneren, relevant maken: hoe voorkom je zoiets in de toekomst?
(passiviteit is moordend, de zwijgende meerderheid …)