System wyborczy

System wyborczy

Sens largo (szeroki)

Całokształt zasad i reguł (prawnych i pozaprawnych) określających sposób przygotowania i przeprowadzenia głosowania oraz ustalenia wyników wyborów (Banaszak)

System wyborczy

Sens stricto (wąski)

Wzorce zachowania wedle których wyborcy wyrażają w głosowaniu swoją preferencję co do partii i/albo co do kandydata oraz metody transformacji wyników wyborczych na wyniki mandatowe (Nohlen)

system norm, przede wszystkim prawnych, rządzących procesem, który zbiór oddanych przez wyborców głosów ważnych V przekształca na zbiór mandatów S symbolizujący udziały w sprawowaniu władzy (Pierzgalski)

System wyborczy

• Maksymalna możliwa oferta wyborcza
• Struktura okręgów wyborczych
• Formuła wyborcza
• Struktura głosu

Maksymalna możliwa ofertawyborcza

• Kto może zgłaszać kandydatów
• Bierne prawo wyborcze
• Cenzusy

Struktura okręgów wyborczych

• Liczba okręgów
• Rozmiar okręgów
• Jeden lub wiele poziomów dystrybucji mandatów

Formuła wyborcza

Funkcja przekształcająca zbiór indywidualnych decyzji wyborczych jednostek w okręgu wyborczym na zbiór mandatów przydzielanych w obrębie tego okręgu

• Metoda wyborcza
• Progi wyborcze:
  • ustawowe (zaporowe)
  • naturalne (nominalne, włączenia, wyłączenia)

Formuły wyborcze

1. Większościowe

2. Proporcjonalne

3. Pośrednie (?)

Formuły wyborcze, ze względu na ich znaczenie dla funkcjonowanie całości systemu wyborczego, jak również fakt, że skupiają one zainteresowanie decydentów oraz opinii publicznej (szczególnie w przypadku proponowania lub podejmowania działań zmierzających do zmiany formuł w danym momencie wykorzystywanych), zwykle determinują nazwy całych systemów – stąd możemy spotkać się np. z określeniem system reprezentacji proporcjonalnej d’Hondta.                                    

Formuły wyborcze

1. Większościowe

2. Proporcjonalne

3. Pośrednie (?)

Formuły wyborcze, ze względu na ich znaczenie dla funkcjonowanie całości systemu wyborczego, jak również fakt, że skupiają one zainteresowanie decydentów oraz opinii publicznej (szczególnie w przypadku proponowania lub podejmowania działań zmierzających do zmiany formuł w danym momencie wykorzystywanych), zwykle determinują nazwy całych systemów – stąd możemy spotkać się np. z określeniem system reprezentacji proporcjonalnej d’Hondta.                                    

Inżynieria wyborcza

Inżynieria wyborcza

Zmiany dokonywane w systemie wyborczym wpływające na proces wyborczy na dowolnym jego etapie, mające na celu zgodną z interesem decydenta zmianę prawdopodobieństwa uzyskania określonego wyniku wyborów, niemające bezpośredniego wpływu na decyzje wyborcze głosujących wobec przedstawionej oferty wyborczej.

Inżynieria wyborcza

Może ona powodować deformację wyników wyborów względem postaw obywateli.

Inżynieria wyborcza

1. Jest działaniem celowym, nastawionym na uzyskanie z góry określonego rezultatu:
   1. Eliminacja z procesu wyborczego określonych kandydatów lub ugrupowań.
   2. Zwiększenie lub zmniejszenie reprezentacji konkretnej frakcji w ciałach kolegialnych.
   3. Zwiększenie prawdopodobieństwa uzyskania określonego składu osobowego danej lub danych frakcji w ciele kolegialnym.
   4. Zwiększenie prawdopodobieństwa wyboru na daną funkcję określonego kandydata lub kandydata reprezentującego określony obóz polityczny.

Inżynieria wyborcza

2. Jest, w swym zamiarze, działaniem zgodnym z interesem decydenta lub z jego percepcją własnego interesu.

3. Oddziałuje na system partyjny na poszczególnych szczeblach, a pośrednio na system polityczny lub (węziej) – ustrój. Bezpośrednie kształtowanie systemu politycznego lub ustroju należy zaliczyć do inżynierii ustrojowej, nie zaś wyborczej.

Inżynieria wyborcza

4. Działanie może dotyczyć różnych elementów procesu wyborczego oraz jego otoczenia:

• Kształtowania zbioru jednostek posiadających prawa wyborcze – zarówno czynne jak i bierne.
• Otoczenia prawnego funkcjonowania partii politycznych (w zakresie, w którym odnosi się ono do procesu wyborczego).
• Ustalania rozmiarów oraz granic okręgów wyborczych.
• Katalogu podmiotów uprawnionych do zgłaszania kandydatów lub list kandydatów.

Inżynieria wyborcza

4. Działanie może dotyczyć różnych elementów procesu wyborczego oraz jego otoczenia:

• Możliwości oddziaływania na siebie podmiotów zgłaszających kandydatów lub listy kandydatów – np. blokowanie list.
• Sposobu wyboru – pośredni, bezpośredni.
• Zastosowania konkretnej zasady reprezentacji – większościowej lub proporcjonalnej, oraz konkretnej formuły wyborczej.
• Zachowania zasady faktycznej równości głosów.
• Odziaływania na percepcję obywateli i ich możliwości poruszania się w procesie wyborczym.

Inżynieria wyborcza

5. Ma charakter prawotwórczy (w określonych przypadkach ustrojotwórczy) lub administracyjny.

6. Może dotyczyć ogółu lub poszczególnych władz na każdym szczeblu

Inżynieria wyborcza

5. Ma charakter prawotwórczy (w określonych przypadkach ustrojotwórczy) lub administracyjny.

6. Może dotyczyć ogółu lub poszczególnych władz na każdym szczeblu

Inżynieria wyborcza

7. Może stanowić lub stanowi zakłócenie procesu wyborczego przez:

1. Utrudnienie percepcji procesu wyborczego w tym głównie zrozumienia przez głosującego efektu oddanego głosu.
2. Utrudnienie procesu decyzyjnego instytucjonalnych uczestników procesu wyborczego – partii politycznych, komitetów etc.
3. Zniekształcenie prezentowanej wyborcy oferty wyborczej.
4. Nadmierną, nieuzasadnioną deformację wyników wyborów względem wyników głosowania.

Inżynieria wyborcza

8. Może podlegać analizie i ocenie ze względu na:

1. Wpływ na system partyjny.
2. Realizację postawionego celu.
3. Poziom deformacji względem przyjętej zasady reprezentacji.
4. Wpływ na ocenę społeczną poszczególnych ciał pochodzących z wyborów powszechnych.

Inżynieria wyborcza

9. Dotyczy różnych etapów procesu wyborczego:

1. Wpływ na kształt oferty wyborczej (możliwość realizacji biernego prawa wyborczego).
2. Odwzorowanie preferencji wyborców w składzie ciała wybieralnego (działania dotyczące przełożenia poparcia społecznego na wybór/liczbę mandatów).

Jakie mogą być efekty?

Formuły wyborcze w Polsce od 1989

System wyborczy do Sejmu PRL/RP od 1989

Wybory w 1993 z wykorzystaniem systemów z 93 i 91

Wybory 2001 z wykorzystaniem różnych formuł

Wybory 2001 z wykorzystaniem różnych formuł, bez progów zaporowych

Wybory 2001 z wykorzystaniem różnych systemów [1]

Wybory 2001 z wykorzystaniem różnych systemów [2]

Wybory 2007 z wykorzystaniem różnych systemów

Jakie mogą być efekty?

[Przy wykorzystaniu formuł reprezentacji większościowej]

Wybory Rady Miasta Krakowa 2014 z wykorzystaniem faktycznie zastosowanego systemy wyborczego [RP, d'T, 7/43] oraz wariantów systemu alternatywnego [RW, ww, 40/40].