Finansowanie partii politycznych

[przegląd]

K. Skotnicki, Modele i źródła finansowania partii politycznych, "Przegląd Sejmowy" nr. 120, 2014.

Wstęp

Truizmem jest stwierdzenie, że prowadzenie skutecznej polityki jest we współczesnym świecie niemożliwe bez pieniędzy. Dlatego też dla partii politycznych, które ze swojej istoty są organizacjami dążącymi do zdobycia i sprawowania władzy oraz realizacji swojego programu (zresztą jak i dla innych organizacji społecznych zrzeszających ludzi w określonym celu), jest niesłychanie istotne posiadanie środków finansowych pozwalających im na prowadzenie bieżącej i przyszłej działalności.

Wstęp

O ile jednak w odległej przeszłości, szczególnie w okresie kształtowania się partii politycznych, ich sytuacja finansowa była ściśle zależna od tego, ile na ten cel przeznaczą ich założyciele, członkowie i ewentualnie sympatycy, to obecnie wyłącznie takie źródło pozyskiwania pieniędzy nie zapewnia wystarczających środków na skuteczną aktywność w świecie polityki. Stały i znaczny wzrost wydatków na działalność polityczną jest niewątpliwym procesem trwającym już od wieków.

Wstęp

Wskazuje się, że wynika to ze zwiększającego się zapotrzebowania centrali partyjnych na pieniądze, wzrostu kosztów osobowych, a przede wszystkim rosnących kosztów kampanii wyborczych Dlatego nie może dziwić, że dla partii politycznych jest ważne, w jaki sposób mogą legalnie gromadzić środki finansowe pozwalające im na funkcjonowanie.

Wstęp

Określeniem zasad i metod finansowania partii politycznych zainteresowane są zresztą nie tylko same partie, ale może nawet przede wszystkim współczesne demokratyczne państwa, które poszukują rozwiązań odpowiadających obecnemu stanowi ich rozwoju. Partie są niezbędne do funkcjonowania demokracji parlamentarnej. Sposób finansowania partii politycznych czy, szerzej, polityki ulega jednocześnie ciągłym zmianom i odbywa się w wielu zmieniających się formach i przy wykorzystaniu różnych źródeł.

Modele finansowania

W literaturze przedmiotu funkcjonują różne próby wydzielenia modeli czy systemów finansowania partii politycznych.

Modele finansowania

Biorąc pod uwagę historycznie zmieniający się sposób finansowania partii politycznych czy też, jak to bywa nazywane, etapy tego finansowania, Artur Ławniczak wyróżnił:

• dominację samofinansowania spontanicznego — partie notabli;
• dominację samofinansowania zorganizowanego — partie masowe;
• dominację innych form finansowania — partie tracące poparcie w masach.

Modele finansowania

• Specyfika pierwszego etapu polegała na finansowaniu partii wyłącznie przez nielicznych członków odgrywających w niej najważniejszą rolę.
• W drugim etapie, gdy partie polityczne stały się organizacjami masowymi, koszty ich funkcjonowania pokrywane były przede wszystkim ze środków pozyskanych ze składek członkowskich i ewentualnie uzupełniane z innych źródeł.
• W trzecim etapie samofinansowanie partii politycznych przestaje odgrywać dominującą rolę na rzecz dochodów zewnętrznych, w tym również pochodzących od państwa.

Modele finansowania

W zasadzie taką samą klasyfikację w odniesieniu do ewolucji finansowania partii politycznych wyodrębnił Mariusz Bidziński, z tym że zastosował nieco inne nazewnictwo. Jego zdaniem, przy zastosowaniu kryterium źródła środków, można wyróżnić trzy podstawowe systemy:

• zinstytucjonalizowany,
• masowy,
• zdywersyfikowany.

Modele finansowania

• W przypadku pierwszego z nich osoby przekazujące środki na finansowanie partii politycznej miały wprawdzie wpływ na określenie jej celów i sposobów ich realizacji, ale jednocześnie były narażone na największe ryzyko poniesienia strat finansowych.
• Drugi system nie wykluczał pozyskiwania środków również z innych źródeł,
• trzeci, który współcześnie dominuje w świecie, oznacza możliwość pozyskiwania zasobów pieniężnych z wszelkich dostępnych źródeł.

Modele finansowania

Stosując następnie w badaniach nad współczesnymi rozwiązaniami finansowania partii politycznych w Europie dwa kryteria analityczne: podmiot przysparzający i poziom restrykcji w zakresie dopuszczalnych źródeł, Mariusz Bidziński doszedł do wniosku, iż można mówić o trzech ich modelach: liberalnym, restrykcyjnym i mieszanym.

Modele finansowania

Pierwszy z nich charakteryzuje się wolnością finansowania partii politycznych i brakiem szczególnych restrykcji w zakresie pozyskiwania środków finansowych. Katalog źródeł finansowania partii może być w nim otwarty (jako przykład podaje Finlandię) lub zamknięty przez wskazanie dopuszczalnych sposobów i źródeł finansowania (np. w Republice Czeskiej, Hiszpanii i w Słowacji).

Modele finansowania

Istota drugiego systemu polega na wskazaniu niedopuszczalnych sposobów finansowania partii, jak np. zakaz prowadzenia działalności gospodarczej czy zbiórek publicznych (jako przykład podaje Ukrainę, a w pewnym zakresie również Rosję, Mołdawię, Litwę oraz Polskę). Trzeci system łączy w sobie rozwiązania dwóch poprzednich.

Modele finansowania

W literaturze przedmiotu występują i inne próby klasyfikacji sposobu finansowania partii politycznych. Przykładowo Danuta Łukasz, Albert Pol i Łukasz Żołądek widzą dwa źródła powstawania majątku partii politycznych: publiczne i prywatne, przy czym w przypadku tych pierwszych wyróżniają dodatkowo źródła o charakterze bezpośrednim, którymi są subwencje na działalność partyjną i/lub na kampanie wyborcze oraz źródła o charakterze pośrednim, jak np. ulgi czy zwolnienia związane z prowadzeniem kampanii wyborczej w mediach elektronicznych.

Modele finansowania

W innej próbie klasyfikacji źródeł finansowania partii politycznych wyróżnia się:

• wewnętrzne źródła partii,
• zewnętrzne darowizny,
• subwencje państwowe.

Modele finansowania

Źródłami wewnętrznymi są:

• składki członkowskie,
• inne opłaty członkowskie (wpłacane przez parlamentarzystów, urzędników partyjnych czy kandydatów ubiegających się o wybór w organach władzy publicznej),
• dochody pochodzące z użytkowania majątku partii i ewentualnie z działalności gospodarczej.

Modele finansowania

W przypadku darowizn można je podzielić na:

• pochodzące od osób prawnych (firm)
• pochodzące od osób fizycznych (prywatnych).

Modele finansowania

Subwencje państwowe mogą natomiast przybierać postać:

• bezpośrednią (przydzielenie wyraźnie oznaczonych pieniędzy budżetowych)
• pośrednią (np. ulgi podatkowe).

Modele finansowania

Biorąc za kryterium finansowanie partii politycznych przez państwo, można bez wątpienia wydzielić modele, w których ma ono miejsce, co jest współcześnie rozwiązaniem dominującym, bądź też nie występuje, co wydaje się mieć raczej wyłącznie znaczenie historyczne.

Finansowanie wewnętrzne

• Składki członkowskie
• Dochody majątkowe
• Działalność gospodarcza
• Pożyczki i kredyty
• Pozostałe dochody [związane z działalnością partii politycznych]

Składki członkowskie

Wśród źródeł wewnętrznych na pierwszym miejscu wskazywane są składki członkowskie.

W większości państw na ten sposób budowania majątków partii wskazują wprost przepisy prawa.

Są jednak również kraje (np. Finlandia czy Ukraina), w których w obowiązujących ustawach wymienia się jedynie niedozwolone źródła finansowania partii politycznych, a ponieważ nie ma wśród nich składek członkowskich, uważa się, że ich pobieranie jest w pełni dozwolone i legalne.

Składki są niewątpliwie powszechnie zbierane od członków partii politycznych, chociaż są i wyjątki, jak np. partie brytyjskie, jednak z wyjątkiem Partii Pracy.

Składki członkowskie

Należy podkreślić, że dla wielu, w tym przede wszystkim dla społeczeństwa, jest to najbardziej prawidłowa, pożądana i demokratyczna [??] forma finansowania partii politycznych.
Zwraca się jednocześnie uwagę, iż był to podstawowy sposób finansowania masowych partii politycznych, współcześnie natomiast partii takich w demokratycznych państwach już na ogół nie ma, a ponadto członkowie nie zawsze chętnie i regularnie je opłacają.

Obecnie znaczenie składek w ogólnych dochodach partii politycznych jest generalnie znikome, a przesądza o tym nie tylko niewielka liczba członków partii, ale również niska wysokość składek.

Składki członkowskie

Zwraca się jednocześnie uwagę, iż w krajach Europy Środkowej i Wschodniej, w których zachodził proces transformacji ustrojowej, zwłaszcza w jej początkowym okresie, wyraźnie było widać, iż ich znaczenie było dużo większe w starych partiach komunistycznych i postkomunistycznych niż w partiach nowo powstających.

Np. przed rozpadem Czechosłowacji, składki członkowskie Komunistycznej Partii Czech i Moraw stanowiły aż 36,6% jej przychodów.

Analiza struktury dochodów partii politycznych pokazuje jednak, że generalnie nie stanowią one, przynajmniej w przypadku partii parlamentarnych, więcej niż kilka procent ich ogólnej kwoty.

Składki członkowskie

Należy ponadto podkreślić, że przepisy prawa nie określają wysokości składek członkowskich, stąd ustalenie ich wysokości jest autonomiczną sprawą każdej z partii, która może czynić to dowolnie. Na ogół partie różnicują wysokość płaconych składek, uzależniając je często od wysokości osiąganych dochodów, jak i wprowadzając ulgi (zmniejszając je), np. w przypadku studentów czy emerytów.

Składki członkowskie

Prawo natomiast, co najwyżej, ogranicza ogólną kwotę, którą w ciągu roku członek partii może przeznaczyć na partyjne składki członkowskie; w Polsce, zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o partiach politycznych, jest to wartość nieprzekraczająca w jednym roku minimalnego wynagrodzenia za pracę. Natomiast w Republice Czeskiej partia polityczna, składając sprawozdanie finansowe, zobowiązana jest zamieścić w nim listę członków, których składki członkowskie przekroczyły kwotę 50 tys. koron.

Dochody majątkowe

Większość partii politycznych dysponuje własnym majątkiem, na który składają się głównie zgromadzone środki pieniężne, papiery wartościowe, nieruchomości oraz ruchomości.

Jest to możliwe dlatego, że do rzadkości należy sytuacja, gdy organizacje te nie posiadają osobowości prawnej (tak jest np. w Belgii i Luksemburgu).

Majątek ten zawsze musi być jednak ujawniony i najczęściej w odpowiedni sposób zarejestrowany.
Regulacje niektórych państw wyraźnie zabraniają również posiadania majątku poza krajem (tak jest np. w Republice Czeskiej).

Dochody majątkowe

Własny majątek stanowi niewątpliwie źródło finansowania partii politycznych.
W tym przypadku wydaje się jednak bardzo trudne wskazanie, które składniki, w jakich państwach i w której partii, jaką odgrywają rolę.

Dochody majątkowe

Partie polityczne mają możliwość pozyskiwania środków finansowych ze swojego majątku w różny sposób.

Powszechne jest korzystanie z oprocentowania wkładów i lokat bankowych, funduszy powierniczych, obligacji czy możliwości zbycia majątku.

W wielu krajach istnieje możliwość wynajmu nieruchomości (np. w Argentynie czy w Republice Czeskiej), chociaż często jest to dopuszczalne tylko w związku z działalnością partyjną (np. w Turcji) bądź ograniczeniem przedmiotowym — przeznaczeniem na biura osób wybranych do organów przedstawicielskich (np. w Polsce).

Dochody majątkowe

Sporadycznie występuje również możliwość uzyskiwania dochodu z dywidendy czy praw autorskich (np. na Ukrainie). Generalnie jednak dochód z majątku nie stanowi istotnego źródła pozyskiwania środków na funkcjonowanie partii. Można również wskazywać przykłady, gdy te organizacje mają wręcz kłopoty z utrzymaniem swojego majątku.

Prowadzenie działalności gospodarczej

Jednym z najbardziej kontrowersyjnych i złożonych źródeł finansowania partii politycznych jest prowadzenie przez nie działalności gospodarczej.

Przeciwnicy tego sposobu uzyskiwania dochodów przez partie argumentują, że są to organizacje, które ze swojej istoty nie są nastawione na zysk.

W rzeczywistości o postawie takiej decydują jednak obawy, iż prowadzenie przez partie działalności gospodarczej może rodzić wiele patologii, polegających przede wszystkim na wykorzystywaniu swoich wpływów politycznych do powiększania zysków podmiotów gospodarczych, w ramach których prowadzona jest taka działalność.

Prowadzenie działalności gospodarczej

Nie bez znaczenia jest też niebezpieczeństwo związane z powstawaniem nieprawidłowych zjawisk w zakresie kontaktów z biznesem.
Dlatego też nie ma chyba państwa na świecie, w którym partie polityczne mogłyby prowadzić działalność gospodarczą bez żadnych ograniczeń, są też liczne kraje, w tym Polska, w których jest to prawnie zakazane.

Prowadzenie działalności gospodarczej

W przypadku gdy dopuszczalne jest prowadzenie przez partię polityczną działalności gospodarczej, nie może się to odbywać w jej własnym imieniu, lecz przez zakładane spółki prawa handlowego (np. w Republice Czeskiej) czy udziały w przedsiębiorstwach (np. w Austrii). Znacznie zawężony jest także obszar dopuszczalnej działalności.

Prowadzenie działalności gospodarczej

Ograniczony jest on do prowadzenia wydawnictw i drukarń produkujących materiały propagandowe, literaturę popularyzującą program i funkcjonowanie partii (np. w Estonii, Wielkiej Brytanii i Rumunii) czy materiały oświatowe.

Prowadzenie działalności gospodarczej

Bardzo istotna jest tu możliwość prowadzenia nadawczej pracy radiowej lub telewizyjnej (np. w Republice Czeskiej), a czasami nawet posiadanie uprawnień właścicielskich spółek medialnych (np. na Ukrainie).

Należy jednak pamiętać, że bardzo często drukowana prasa nie jest źródłem dochodu, tylko strat, które w konsekwencji pokrywane są ze środków partyjnych.

We Francji prowadzenie przez partie działalności gospodarczej ułatwia fakt, że są one stowarzyszeniami.

Prowadzenie działalności gospodarczej

Polska, należy do państw, w których działalność gospodarcza partii politycznych jest zakazana. Jednocześnie jednak art. 27 ustawy o partiach politycznych stanowi, iż działalność własna „polegająca na sprzedaży tekstu statutu lub programu partii, a także przedmiotów symbolizujących partię i wydawnictw popularyzujących cele i działalność partii politycznej oraz na wykonywaniu odpłatnie drobnych usług na rzecz osób trzecich z wykorzystaniem posiadanego sprzętu biurowego nie stanowi działalności gospodarczej”.

Prowadzenie działalności gospodarczej

Jak słusznie zauważa Marek Chmaj, „W ten sposób umożliwiono, zwłaszcza lokalnym oddziałom partii, prowadzenie w małym rozmiarze działalności de facto gospodarczej, przez ustawę o partiach uznaną za pozagospodarczą”.

Zasadniczo jednak, ograniczenia w prowadzeniu przez partie polityczne działalności gospodarczej sprawiają, że nie stanowi ona istotnego źródła finansowania tych organizacji.

Pożyczki i kredyty

Prawo wielu państw dopuszcza możliwość zaciągania przez partie polityczne pożyczek i kredytów (np. w Polsce). Często czynione jest przy tym zastrzeżenie, że może być to dokonywane wyłącznie na cele statutowe (np. w Austrii, Republice Czeskiej i Hiszpanii), co oznacza, że nie mogą być one przeznaczane na działalność nieprzewidzianą w statucie oraz np. na cele inwestycyjne.

W literaturze przedmiotu podkreśla się, że częsta ogólnikowość regulacji prawnych zezwalających na zaciąganie pożyczek sprawia, iż niektóre partie związane z bankami uzyskują kredyty na bardzo preferencyjnych zasadach, co jest zjawiskiem nagannym i naruszającym równość partii politycznych, gwarantowaną przez większość konstytucji.

Pozostałe dochody 

Ustawodawstwo wielu krajów dopuszcza możliwość organizowania przez partie polityczne imprez o charakterze masowym: sportowych, rekreacyjnych, oświatowych czy politycznych (np. w Republice Czeskiej, Meksyku, w Niemczech, Turcji, na Ukrainie i na Węgrzech), które mogą przynosić im dochód. Co zaskakuje, w wielu z tych państw możliwe jest prowadzenie podczas ich trwania zbiórek publicznych bądź loterii (np. w Republice Czeskiej i Estonii).

Pozostałe dochody 

Można mieć poważne wątpliwości co do zasadności takiego rozwiązania, jest to bowiem szczególnie łatwy sposób na nieuczciwe pozyskiwanie środków i ukrywanie dochodów otrzymywanych przez partie z nielegalnych źródeł, np. od przedstawicieli biznesu lub z niedozwolonej działalności.

W tej grupie środków finansowania partii politycznych wymienić można też popularne szczególnie w Stanach Zjednoczonych oraz w Wielkiej Brytanii organizowane przez partie poranki kawowe (brytyjscy konserwatyści) czy amerykańskie tzw. obiady składkowe.

Finansowanie zewnętrzne prywatne

• Darowizny (od os. prawnych i fizycznych)
• Składki specjalne (VIP)
• Darowizny na cele wyborcze
• Spadki i zapisy

Darowizny

Ważne, ale niepewne miejsce wśród dochodów własnych partii zajmują darowizny.

Należy jednak wyraźnie odróżnić w tym przypadku dobrowolne darowizny przekazywane przez własnych członków od pozostałych darowizn.

Istotne jest również to, że mogą być one przekazywane na całą działalność partii politycznych, jak i specjalnie na kampanie wyborcze, które w tej działalności są niewątpliwie najdroższe.

Darowizny - składki specjalne

Zjawiskiem występującym w wielu krajach i w wielu partiach, a w każdym razie zjawiskiem ogólnoeuropejskim, jest pobieranie przez partie dodatkowych opłat od niektórych członków.

Lista takich osób nie jest możliwa do określenia, gdyż na ogół nie wynika to z żadnych przepisów, również partyjnych, lecz jest pewną utrwaloną i akceptowaną przez członków partii, media, a nawet społeczeństwo praktyką.

Darowizny - składki specjalne

Najczęściej dotyczy to parlamentarzystów (również posłów do Parlamentu Europejskiego), ministrów, innych wysokich rangą urzędników państwowych, członków organów lokalnych, czasami również kandydatów podczas wszelkich wyborów, jak i kandydatów na stanowiska w urzędach i innych organach państwowych czy samorządowych.

Darowizny - składki specjalne

Ponieważ takie wnoszenie dodatkowych opłat przez niektórych członków partii jest zwykle tolerowane przez prawo, to — w moim przekonaniu — z formalnego punktu widzenia należy traktować je jako darowizny.

O tym, że w ten sposób partie uzyskują znaczące dochody, dowodzi przykład Niemiec, w których od członków SPD na początku lat 80. XX w. partia pozyskiwała 18,5% swoich ogólnych dochodów, a w połowie lat 90. XX w. wpłaty te stanowiły nawet 27,8% dochodów.

Darowizny - składki specjalne

Według analizy przygotowanej przez przewodniczącego Bundestagu, składki te łącznie z normalnymi składkami
członkowskimi w latach 1996–2005 stanowiły w Niemczech 40% dochodów partii.
Należy jednak pamiętać, że wysokość pobieranych w ten sposób opłat jest niesłychanie trudna do ustalenia, gdyż jest wprowadzana nieoficjalnie i z zachowaniem szczególnej dyskrecji i poufności, co sprawia, że ich wykrycie jest wręcz niemożliwe.

Darowizny

Szczególnie cennym źródłem dochodów partii politycznych, chociaż niekoniecznie mającym duże znaczenie w wymiarze materialnym, są darowizny od członków, a przede wszystkim od osób i innych podmiotów niebędących członkami partii.

Jest to sposób niesłychanie zróżnicowany, ale zarazem rodzący poważne niebezpieczeństwa.

Liczba darczyńców, którzy czynią to bezinteresownie przede wszystkim ze względu na swoje poglądy polityczne, nie jest duża.

Darowizny

Osoby te na ogół nie dokonują darowizn o znacznej wartości finansowej. Inaczej przedstawia się to w Wielkiej Brytanii czy w Stanach Zjednoczonych (co wynika ze specyfiki tych systemów).

Jednak również w tych krajach przekazanie darowizny partii politycznej związane jest z oczekiwaniem przyszłej korzyści, najczęściej materialnej, rzadziej z objęciem jakiegoś stanowiska.

Tak zrodziła się potrzeba prawnego ograniczenia procederu przekazywania partiom darowizn oraz stworzenia przejrzystych reguł udzielania takiego wsparcia, w celu zapewnienia równości obywateli, partii politycznych raz zagwarantowania interesu państwa.

Darowizny

Ustawodawstwo wielu państw zabrania przede wszystkim finansowania partii politycznych z zagranicy, chodzi tu o obce państwa (np. w Turcji, na Węgrzech), rządy obcych państw (np. w Argentynie, na Ukrainie), organizacje międzynarodowe (np. Turcja), zagraniczne partie polityczne (np. Meksyk).

Bardzo często takiego finansowego wsparcia nie mogą udzielać zarówno zagraniczne osoby fizyczne (np. w Meksyku, na Ukrainie, na Węgrzech), jak i osoby prawne, w tym przedsiębiorstwa (np. na Węgrzech).

Darowizny

Zdarzają się tu pewne wyjątki, polegające na umożliwieniu dokonywania darowizn przez cudzoziemców mających prawo do stałego pobytu na terenie danego państwa (np. w Republice Czeskiej i w Kanadzie), bądź mocno limitujące wysokość darowizn dokonywanych przez takie osoby. Zakazane bywa przyjmowanie darowizn anonimowych (np. w Argentynie, w Hiszpanii czy na Węgrzech), jeżeli natomiast są one dopuszczalne, to nie mogą przekraczać określonej kwoty (np. w Irlandii 126 euro, a w Wielkiej Brytanii — 200 funtów).

Darowizny

W kilku państwach istnieje generalny zakaz przyjmowania darowizn od osób prawnych (np. w Belgii, Bułgarii, Estonii czy we Francji), w większości krajów jest to jednak dopuszczalne.

Darowizny

Powszechny jest natomiast zakaz przyjmowania darowizn w gotówce i w naturze od określonych podmiotów. Ich lista jest na ogół długa i obejmuje:

• organy i instytucje centralne i lokalne, przede wszystkim parlament, rząd (np. w Argentynie, Hiszpanii, Meksyku czy w Republice Czeskiej) czy jednostki administracji państwowej (np. na Ukrainie); jednostki samorządu terytorialnego;
• państwowe i samorządowe podmioty gospodarcze (np. na Ukrainie);
• przedsiębiorstwa państwowe (np. w Argentynie czy w Republice Czeskiej);
• spółki z udziałem skarbu państwa (np. w Hiszpanii i Turcji) lub powiązane z takimi przedsiębiorstwami (np. w Turcji);
• przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego przekraczającym 20% (np. na Ukrainie);

Darowizny

• spółki prawa handlowego (np. w Meksyku);
• przedsiębiorstwa wykonujące prace na zlecenie władz centralnych lub lokalnych (np. w Argentynie) bądź wykonujące zamówienia publiczne lub świadczące usługi publiczne (np. w Hiszpanii);
• spółki (np. w Kanadzie);
• podmioty zajmujące się hazardem (np. w Argentynie);
• związki zawodowe (np. w Argentynie i Kanadzie);
• związki pracodawców (np. w Argentynie);
• stowarzyszenia (np. w Kanadzie i Meksyku);
• organizacje pożytku publicznego (np. w Republice Czeskiej);
• organizacje finansowane z budżetu państwa (np. w Republice Czeskiej);
• korporacje zawodowe (np. w Argentynie);
• organizacje duchownych,

Darowizny

• kościoły i związki wyznaniowe (np. w Meksyku) , stowarzyszenia i organizacje wyznaniowe (np. na Ukrainie);
• organizacje charytatywne i stowarzyszenia zwykłe niezarejestrowane (np. na Ukrainie);
• partie polityczne niewchodzące w skład koalicji wyborczych (np. na Ukrainie).

W niektórych państwach liczba osób prawnych, które nie mogą przekazywać darowizn partiom politycznym, jest tak długa, że w praktyce wyklucza to te podmioty z finansowania partii (np. w Kanadzie i w Meksyku).

Darowizny

Są też kraje, które określają podmioty mogące dokonywać darowizn. Przykładowo w Zjednoczonym Królestwie są to:

• osoby zarejestrowane w spisie wyborców w Zjednoczonym Królestwie;
• spółki w formie korporacji zarejestrowane w Unii Europejskiej i prowadzące działalność w Zjednoczonym Królestwie;
• partie zarejestrowane w tym państwie;
• związki zawodowe;
• towarzystwa budowlane;

Darowizny

• spółki z ograniczoną odpowiedzialnością prowadzące działalność w Zjednoczonym Królestwie;
• towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych zarejestrowane w Zjednoczonym Królestwie;
• spółki (nie w formie korporacji) z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie i prowadzące w tym państwie działalność, jak i niektóre rodzaje trustów z siedzibą w Zjednoczonym Królestwie.

Darowizny

 Podobnie jest w Turcji, w której z kolei partie polityczne mogą przyjmować darowizny od:

• korporacji zawodowych,
• związków zawodowych,
• związków pracodawców,
• fundacji,
• stowarzyszeń i spółdzielni.

Darowizny

Darczyńców na ogół należy ujawniać, wyjątkiem jest jednak Szwecja, w której siedem największych partii politycznych zawarło porozumienie, w którym zobowiązały się do ujawniania w publicznie dostępnych rocznych raportach informacji na temat osób prawnych, które były donatorami, oraz wysokości otrzymanych od nich subwencji. W przypadku obowiązku ujawnienia donatorów różnica polega jedynie na tym, czy dotyczy on każdego podmiotu przekazującego darowiznę, czy jest ograniczony ze względu na wysokość darowizny.
 

Darowizny

Z powodu chęci zachowania anonimowości nie są odosobnione przypadki, gdy osoby chcące wesprzeć określoną partię nie czynią tego bezpośrednio, lecz za pośrednictwem różnych organizacji, które następnie przekazują środki partiom politycznym (np. w Niemczech).

Darowizny - składki specjalne

W literaturze przedmiotu to źródło finansowania partii politycznych jest szczególnie mocno krytykowane.
Podkreśla się, że jest to praktyka naganna, czasami sprzeczna z prawem, powodująca, że liczne stanowiska nie są obsadzane przez osoby o najwyższych kwalifikacjach, lecz posiadające koneksje i układy polityczne.

Darowizny - składki specjalne

Zarazem  dochodzi do zwiększania liczby funkcji i stanowisk obsadzanych przez partie polityczne i, tym samym, do ich upolitycznienia i rozbudowywania partyjnej nomenklatury.
W celu wyeliminowania tego zjawiska proponuje się ustanowienie zakazu pobierania od członków partii innych wpłat poza składkami członkowskimi.