ustrój Samorządu terytorialnego

dr Maciej Onasz

KSP

WSMiP UŁ

Plan wykładu

Pojęcie samorządu i samorządu terytorialnego.
Podstawy prawne funkcjonowania samorządu terytorialnego w Polsce.
Gmina.
Powiat.
Województwo.
Wybory samorządowe (OS JST - organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego - oraz WBP - wójta/burmistrza/prezydenta)
Problemy i propozycje zmian.

Bibliografia

Samorząd w Polsce. Istota, formy, zadania, [red:] Wykrętowicz Stanisław, Poznań 2012.
Wojnicki Jacek, Samorząd lokalny w Polsce i Europie, Pułtusk 2008,
Samorząd terytorialny – wspólnota polityczna, czy obywatelska? [red:] Romaniuk Piotr, Bugdalski Czesław, Bielsko-Biała 2013.
Studia nad samorządem terytorialnym, [red.] Błaś Adam, Kolonia 2002.
Wójcik Stanisław, Samorząd terytorialny w Polsce w XX wieku, Lublin 1999.
Samorząd terytorialny. Studium politologiczne, [red:] Marszałek-Kawa Joanna.
Buczkowski Piotr, Państwo, samorząd i społeczności lokalne, Poznań 2005.

Ujęcie szerokie

Różne grupy społeczne czy wyłonione przez nie organy bez względu na to, czy realizują zadania administracji publicznej - np. związki zawodowe czy stowarzyszenia (są samorządne).

ujęcie wąskie

Tylko wybrane grupy społeczne i ich reprezentacje.

Czym jest samorząd?

Wąskie rozumienie samorządu

Jedynie te grupy społeczne i ich reprezentacje, które funkcjonują powołane przez przepisy prawa w celu realizacji funkcji administracji publicznej w formach zdecentralizowanych.

~~Nie jest niezbędne aby te podmioty wykonywały wszystkie swoje zadania w formach władczych, a jedynie o podmioty zaliczane do prawa publicznego a nie prywatnego (cywilnego)~~

Samorząd jest jedną z postaci administracji zdecentralizowanej, jednak nie wyczerpuje on tego pojęcia (oprócz tego również np. wyższe uczelnie)

Istotne cechy samorządu:

przepisy prawa zapewniają określonym grupom społecznym i wyłonionym przez nie organom prawo do zarządzania "swoimi" sprawami (korporacyjny / zrzeszeniowy charakter samorządu),
grupy te uczestniczą w wykonywaniu samorządu obligatoryjnie (nie ma tutaj dobrowolności, członkiem samorządu staje się z mocy ustawy),
wykonuje zadania administracji publicznej,
zarządzanie odbywa się na zasadzie samodzielności (decentralizacji) - wkroczenie w działalność samorządu jest możliwe jedynie w formach przewidzianych ustawą i nienaruszających ich samodzielności.

Samorząd swe zadania realizuje w sposób właściwy dla administracji państwowej – na podstawie prawa, w sposób monopolistyczny, z możliwością zastosowania środków władczych.

Powstaje pytanie o granice.

Różna formy samorządu

ze względu na od kryterium więzi łączących członków:

więź terytorialna - samorząd terytorialny,
więź gospodarcza,
więź zawodowa,
więź religijna.

Samorząd powszechny a samorządy specjalne

Inne ujęcie: podmiot, przedmiot, sposób wykonywania administracji państwowej przez samorząd.

(Wojnicki Jacek, Samorząd lokalny w Polsce i Europie, Pułtusk 2008)

Podmiot: społeczność lokalna zamieszkująca na danym obszarze, zorganizowana w terytorialny związek samorządowy. Nie jest tutaj suwerenem - samorząd nie posiada i nie może posiadać suwerennych praw. Jedynym suwerenem (w tym ujęciu) jest państwo (jako wytwór społeczeństwa), które przekazuje określone kompetencje tworzonym związkom terytorialnym.

Inne ujęcie: podmiot, przedmiot, sposób wykonywania administracji państwowej przez samorząd.

Przedmiotem samorządu jest administracja państwowa - państwo nakłada na związki terytorialne obowiązek (ale i uprawnienie) wykonywania administracji państwowej.

Wykonywanie zadań następuje na zasadzie decentralizacji, zakładającej samodzielne wykonywanie zadań przez terytorialne związki samorządowe. Wykonują one zadania państwa, stąd ich działalność pozostaje pod kontrolą państwową.

Inne ujęcie: podmiot, przedmiot, sposób wykonywania administracji państwowej przez samorząd.

Wedle Europejskiej Karty Samorządu Terytorialnego (od 8.2006 Lokalnego)

Prawo i zdolność społeczności lokalnych, w granicach określonych prawem, do kierowania i zarządzania zasadniczą częścią spraw publicznych na ich własną odpowiedzialność i w interesie mieszkańców.
Konieczność realizowania tego prawa pre kolegialne organy przedstawicielskie (rady, zgromadzenia) wybrane w wyborach wolnych, tajnych, powszechnych, równych i bezpośrednich.
Możliwość stosowania form bezpośrednich (referenda, zgromadzenia).
Wystarczające zasoby finansowe.

Pytanie kluczowe

po co???

identyfikacja i zorganizowanie zaspokojenia zbiorowych potrzeb miejscowej ludności.

Zalety:

zbliżenie decydenta do załatwianej sprawy,
większa przejrzystość - szybsze i lepsze poznawanie wad i ich źródeł,
mniejsze obciążenie pionowego przepływu informacji,
zwiększenie poczucia odpowiedzialności,
większy potencjał innowacyjności.

Wady

możliwość preferowania interesów lokalnych nad interesami państwa,
brak spójności aparatu państwowego,
nieefektywność wprowadzania części rozwiązań na niższych szczeblach.

pODSTAWOWE ZASADY FUNKCJONOWANIA

zasada pomocniczości (subsydiarności) - zadania administracji państwowej powinny być realizowane na jak najniższym szczeblu przy zapewnieniu odpowiednich środków,

zasada decentralizacji władzy publicznej - (konstytucyjna - art. 15) zobowiązuje do decentralizacji władzy,

zasada samodzielności - samorząd realizuje zadania własne i zlecone samodzielnie, we własnym imieniu i na własną odpowiedzialność w granicach prawa.

zasada demokracji przedstawicielskiej - mimo dopuszczenia pewnych form demokracji bezpośredniej, nie są one traktowane jako główny sposób realizacji zadań publicznych przez samorząd. Podstawą jest demokracja przedstawicielska (pośrednia),

zasada wolności zrzeszania się - jednostek samorządu na poziomie ogólnopaństwowym oraz międzynarodowym.

podstawy prawne funkcjonowania

Konstytucja RP,
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie terytorialnym,
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym,
Ustawa z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa,
Europejska Karta Samorządu Terytorialnego,
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. - Kodeks wyborczy

Konstytucja RP

Gwarantuje:

uczestnictwo samorządu terytorialnego we władzy (art 16),
decentralizacja władzy (art. 15),
związanie struktury samorządu terytorialnego z podziałem terytorialnym kraju (ust. 16 pkt 1).

Jednostki samorządowe powinny odzwierciedlać istniejące więzi i tożsamości terytorialne (patrz województwo łódzkie),
jednostki możliwie jednorodne ze względu na układ osadniczy i przestrzenny oraz więzi społeczne i gospodarcze,
z jednej strony dąży się do jak najmniejszych i najbardziej jednorodnych jednostek, z drugiej ogranicza to możliwość ich sprawnego działania.

Polski samorząd terytorialny jest samodzielny, ale nie posiada autonomii - nawet na najwyższym poziomie (województwo), samorząd nie ma prawa przyjmowania własnych ustaw regionalnych.

4 aspekty samodzielności samorządu:

wyodrębnienie prawne,
przyznanie samodzielności do wykonywania zadań określonych ustawowo,
samodzielność finansowa,
możliwość kształtowania ustroju wewnętrznego.

Samorząd Terytorialny
w polsce

Trzystopniowy podział na jednostki samorządu terytorialnego:

1. gmina (poziom podstawowy),

2. powiat,

3. województwo.

Jednostki pomocnicze gminy (nawet dzielnice miasta stołecznego, o których można jednak, na upartego, podyskutować...) nie są w rozumieniu prawa poziomem samorządu terytorialnego.

Gminy wchodzą w skład powiatów (lub jedno miasto na prawach powiatu),

Obszar powiatów tworzy województwo, jeden powiat może należeć tylko do jednego województwa.

BRAK NADRZĘDNOŚCI.

Województwo nie jest władzą zwierzchnią nad powiatem, ani powiat nad województwem.

Gmina

podstawowa jednostka podziału terytorialnego,
występują gminy wielkie, miejsko-wiejskie, miejskie, miasta na prawach powiatu.

Gmina

Do zadań gminy należą 4 kategorie spraw:

infrastruktura techniczna (drogi, wodociągi, komunikacja publiczna),
infrastruktura społeczna (szkoły, kultura, ochrona zdrowia, opieka społeczna),
ochrona i bezpieczeństwo publiczne (przeciwpożarowa, bezpieczeństwo sanitarne),
ład przestrzenny i ekologiczny.

Sensem istnienia powiatów jest pełnienie funkcji uzupełniającej w stosunku do gmin. Wykonują zadania publiczne i lokalne, którym pojedyncze gminy nie mogą podołać. Podstawową ich funkcją jest realizowanie zadań o charakterze ponadgminnym.

Powiat jest jednostką zasadniczego podziału terytorialnego państwa.

Tzw powiaty ziemskie i grodzkie (nazwy te nie występują w ustawie).

Powiat

Podstawowe zadania:

ponadpodstawowa infrastruktura techniczna,
ponadpodstawowa infrastruktura społeczna (szpitale, domy opieki),
porządek publiczny i bezpieczeństwo obywateli w wymiarze ponadgminnym,
ochrona środowiska i zagospodarowanie przestrzenne w ujęciu ponadgminnym,
działalność organizatorska w rozwiązywaniu problemów lokalnych (przeciwdziałanie bezrobociu, ochrona praw konsumenta, wsparcie osób niepełnosprawnych).

Województwo

W przeciwieństwie do gmin i powiatów, podstawową rolą województwa nie jest działalność o charakterze usługowym wobec społeczności. Województwo ma głównie dynamizować i koordynować zjawiska o charakterze gospodarczym i społecznym.

W województwie występuje administracja samorządowa oraz terenowe przedstawicielstwo administracji rządowej. Nie można mylić marszałka i wojewody.

Województwo

Praktyka funkcjonowania województw jest różnorodna. Niestety, działalność części z nich można ograniczyć w opisie do rozdzielania (często przy uwzględnieniu subiektywnych kryteriów) środków unijnych oraz promocji do wewnątrz i na zewnątrz województwa oraz jego organów (marketing i promocja).

Organy (w ujęciu uproszczonym):

Gmina: rada gminy (miasta), WBP.
Powiat: rada powiatu, zarząd powiatu (w tym starosta).
Województwo: sejmik województwa, zarząd województwa (w tym marszałek - wojewody nikt tam nigdy nie widział i najpewniej nie zobaczy).

Wybory samorządowe

Podstawowe pytanie:
po co??

Wybory samorządowe

Kogo wybieramy?

Gmina:

Radni i wójt/Burmistrz/Prezydent

Powiat:

Radni

Województwo:

Radni

Kogo wybieramy?

W 2014 roku plus Zielona Góra

Przeprowadzono wybory do

2.477 rad gmin plus Zielona Góra, w tym:
* 2.412 gmin niebędących MnPP
* 65+1 gmin będących MnPP
18 rad dzielnic ms Warszawy,
314 rad powiatów,
16 sejmików województw.

Kogo wybieramy?

W 2018 roku

Przeprowadzono wybory do

2.477
* 2.145 rad gmin do 20.000 m.
* 332 rad gmin będących MnPP
18 rad dzielnic ms Warszawy,
314 rad powiatów,
16 sejmików województw.

Kogo wybieramy?

W 2014 roku plus Zielona Góra

Wybrano:

39.536 + 25 radnych rad gmin, w tym:
* 37.842 w gminach niebędących MnPP,
* 1.694+25 w gminach będących MnPP
423 radnych dzielnic ms Warszawy,
6.276 radnych rad powiatów,
555 radnych sejmików województw

Kogo wybieramy?

W 2018 roku

Wybrano:

46.747 radnych rad gmin, w tym:
* 39.526w gminach do 20.000 m. (ze 133.282),
* 7351 w gminach powyżej 20.000 m. (z 46.803)
425 radnych dzielnic ms Warszawy (3.261),
6.244 radnych rad powiatów (41.148),
552 radnych sejmików województw (7.054).

Kogo wybieramy?

W 2014 roku

Gminy (bez MnPP):

37.842 radnych spośród 131.799 kandydatów,
głosowanie w 20.228 obwodach,
głosowania nie przeprowadzono w 1.733 okręgach [!]

Kogo wybieramy?

W 2018 roku

Gminy (do 20.000 m.):

wybrano

32.173 radnych spośród 86.479 kandydatów,
głosowanie w 26.983 obwodach,
głosowania nie przeprowadzono w 3.062 okręgach [rekord!]
Mandatów nie przyznano w 2 okręgach

Uprawnionych do głosowania 12.491.082 mieszkańców
w tym tylko [!] 568 obywateli UE spoza PL

Kogo wybieramy?

W 2014 roku

Prezydenci (pierwsze głosowanie):

2.477 wójtów, burmistrzów i prezydentów,

8.044 kandydatów,

w 251 gminach tylko jeden kandydat.

Wybrano w pierwszym głosowaniu 1.586 WBP.

Kogo wybieramy?

W 2018 roku

Prezydenci (pierwsze głosowanie):

2.477 wójtów, burmistrzów i prezydentów,

6.958 kandydatów,

w 332 gminach tylko jeden kandydat.

Wybrano w pierwszym głosowaniu 1.826 WBP.

Kogo wybieramy?

W 2014 roku

Prezydenci (pierwsze głosowanie):

Nie wybrano WBP w 891 gminach,
W 1 gminie z jednym kandydatem też nie wyszło...
Wymaganej większości nie uzyskali kandydaci w 846 gminach niebędących MnPP oraz w 44 MnPP.

Kogo wybieramy?

W 2018 roku

Prezydenci (pierwsze głosowanie):

Nie wybrano WBP w 651 gminach,
W 2 gminach z jednym kandydatem też nie wyszło...
Wymaganej większości nie uzyskali kandydaci w 513 do 20.000 m. oraz w 136 powyżej 20.000.

Kogo wybieramy?

W 2014 roku

Prezydenci (drugie głosowanie):

Wybierano 890 WBP,
1773 kandydatów,
W 7 gminach zarejestrowany był tylko jeden kandydat,
Wybrano 889 WBP,
W jednej z 7 "magicznych" gmin kandydat nie uzyskał 50%.

Kogo wybieramy?

W 2014 roku

Prezydenci (drugie głosowanie):

Wybierano 649 WBP,
1296 kandydatów,
W 2 gminach zarejestrowany był tylko jeden kandydat,
Wybrano 649 WBP,
Tym razem "magiczne" gminy się obroniły

ogólne zasady wyborów

uczestnicy procesu wyborczego

Prezes Rady Ministrów,
wyborcy,
komitety wyborcze,
kandydaci,
[pominięto kwestie techniczne
i kilkadziesiąt innych]

ogólne zasady wyborów

Komitety wyborcze

partie polityczne - KW
koalicje partii politycznych - KKW
stowarzyszenia i organizacje społeczne - KW
wyborcy - KWW

Są to jedyne wybory w których komitety mogą być tworzone przez organizacje społeczne niebędące partiami politycznymi.

ogólne zasady wyborów

Komitety wyborcze

KW, KKW - zasadniczo komitety ogólnokrajowe
stowarzyszenia i organizacje społeczne
wyborcy - lokalne i regionalne

KW - funkcję komitetu pełni organ partii/organizacji uprawniony do reprezentowania na zewnątrz,
KKW - 10 osób,
KWW - 15 osób (albo 5 jeśli tylko w 1 województwie)
Art. 95 § 3 pośrednio wskazuje na istniejącą hierarchię. KWW mają największą swobodę w wyborze nazwy, jednak nie mogą naruszać interesów KW.

ogólne zasady wyborów

Komitety wyborcze Wyborców

1000 podpisów poparcia albo 20 jeśli tylko w 1 województwie.

ogólne zasady wyborów

Limit wydatków

w wyborach do rady gminy w gminach liczących do 40.000 mieszkańców – 1000 złotych;
2) w wyborach do rady gminy w gminach liczących powyżej 40 000 mieszkańców oraz w wyborach do rad dzielnic miasta stołecznego Warszawy – 1200 złotych;
3) w wyborach do rady powiatu – 2400 złotych;
4) w wyborach do rady miasta w miastach na prawach powiatu – 3600 złotych;
5) w wyborach do sejmiku województwa – 6000 złotych.

ogólne zasady wyborów

Limit wydatków [na mandat]

1) w wyborach do rady gminy w gminach liczących do 40.000 mieszkańców – 1000 złotych;
2) w wyborach do rady gminy w gminach liczących powyżej 40 000 mieszkańców oraz w wyborach do rad dzielnic miasta stołecznego Warszawy – 1200 złotych;
3) w wyborach do rady powiatu – 2400 złotych;
4) w wyborach do rady miasta w miastach na prawach powiatu – 3600 złotych;
5) w wyborach do sejmiku województwa – 6000 złotych.

ogólne zasady wyborów

Limit wydatków

Limit wydatków związanych z prowadzeniem kampanii wyborczej kandydata na wójta w gminach liczących do 500 000 mieszkańców ustala się mnożąc liczbę mieszkańców danej gminy przez kwotę 60 groszy, a w gminach liczących powyżej 500 000 mieszkańców mnożąc pierwsze 500 000 mieszkańców przez kwotę 60 groszy, a nadwyżkę ponad 500 000 mieszkańców – przez kwotę 30 groszy.

gmina

Wybory organów gminy

Liczba radnych gminy:

15 w gminach do 20.000 mieszkańców,
21 w gminach do 50.000 mieszkańców,
23 w gminach do 100.000 mieszkańców,
25 w gminach do 200.000 mieszkańców,
3 na każde rozpoczęte 100.000 ponad 200.000
nie więcej niż 45 radnych
Wyjątek: Rada Miasta Stołecznego Warszawy: 60 radnych.

Radni mogą tworzyć kluby radnych (minimum 3 radnych)

Wybory organów gminy

Liczba wójtów/burmistrzów/prezydentów gminy:

There can be only One!

Connor MacLeod, ok. 1986

Wybory organów gminy

Liczba zastępców wójtów/burmistrzów/prezydentów gminy:

1 w gminie do 20.000 mieszkańców,
2 w gminie do 100.000 mieszkańców,
3 w gminie do 200.000 mieszkańców,
4 w gminach powyżej 200.000 mieszkańców,
są to wartości maksymalne.

Zastępcy WBP NIE SĄ wybierani w wyborach powszechnych. Są powoływani przez właściwego WBP.

Relacje organów gminy

Wójt (Burmistrz, Prezydent Miasta) - władza wykonawcza
Rada Gminy (Rada Miejska) - władza uchwałodawcza

Relacje organów gminy

Jeśli siedziba rady gminy znajduje się w mieście położonym na terytorium tej gminy, rada nosi nazwę rady miejskiej.

Z zastrzeżeniem możliwości przeprowadzenia referendum gminnego, organem stanowiącym i kontrolnym w gminie jest rada gminy.

Uchwały rady gminy zapadają zwykłą większością głosów w obecności co najmniej połowy ustawowego składu rady, w głosowaniu jawnym, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Relacje organów gminy

Mandatu radnego gminy nie można łączyć z:

mandatem posła lub senatora;
wykonywaniem funkcji wojewody lub wicewojewody
członkostwem w organie innej jednostki samorządu terytorialnego.

Relacje organów gminy

Funkcji wójta oraz jego zastępcy nie można łączyć z:

funkcją wójta lub jego zastępcy w innej gminie;
członkostwem w organach jednostek samorządu terytorialnego, w tym w gminie, w której jest wójtem lub zastępcą wójta;
zatrudnieniem w administracji rządowej;
mandatem posła lub senatora.

Relacje organów gminy

Uchwała rady gminy w sprawie nieudzielenia wójtowi absolutorium, podjęta po upływie 9 miesięcy od dnia wyboru wójta i nie później niż na 9 miesięcy przed zakończeniem kadencji, jest równoznaczna z podjęciem inicjatywy przeprowadzenia referendum w sprawie odwołania wójta. Przed podjęciem uchwały w sprawie udzielenia wójtowi absolutorium rada gminy zapoznaje się z wnioskiem i opinią, odpowiednio komisji rewizyjnej oraz RIO.

Relacje organów gminy

Uchwałę w sprawie absolutorium rada gminy podejmuje bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady gminy.

Rada gminy może podjąć uchwałę o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwołania wójta z przyczyny określonej w ust. 1 na sesji zwołanej nie wcześniej niż po upływie 14 dni od dnia podjęcia uchwały w sprawie nieudzielenia wójtowi absolutorium, bezwzględną większością głosów ustawowego składu rady, w głosowaniu imiennym.

Relacje organów gminy

Rada gminy raz do roku rozpatruje sprawę udzielenia wójtowi wotum zaufania po debacie nad raportem o stanie gminy.

Niepodjęcie uchwały o udzieleniu wójtowi wotum zaufania jest równoznaczne z podjęciem uchwały o nieudzieleniu wotum zaufania.

W wypadku nieudzielenia wotum zaufania w 2 kolejnych latach Rada Gminy może podjąć decyzję o przeprowadzeniu referendum w sprawie jego odwołania.

Relacje organów gminy

Rada gminy, po upływie 9 miesięcy od dnia wyboru wójta i nie później niż na 9 miesięcy przed zakończeniem kadencji, może podjąć uchwałę o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwołania wójta z przyczyny innej niż nieudzielenie wójtowi absolutorium lu wotum zaufania (x2) jedynie na wniosek co najmniej 1/4 ustawowego składu rady. Wymaga on formy pisemnej z uzasadnieniem i jest opiniowany przez Komisję Rewizyjną.

Relacje organów gminy

Uchwała o przeprowadzeniu referendum w sprawie odwołania WBP jest podejmowana większością co najmniej 3/5 ustawowego składu rady w głosowaniu imiennym.

Jest to gra o bardzo wysokim poziomie ryzyka dla rady gminy - jeśli referendum będzie wiążące ale głosujący sprzeciwią się odwołaniu wójta, rada zostaje rozwiązana.

Wybory organów gminy

Prawo wyborcze:

1. Czynne:

obywatel polski lub obywatel UE niebędący obywatelem polskim [!!!!!!!!!!], (czy to jedyne odstępstwo od wymogu obywatelstwa?)
ukończone 18 lat (w dniu głosowania),
stałe zamieszkanie [!!!!!!!!!] na terenie gminy.

Wybory organów gminy

Prawo wyborcze:

1. Czynne:

Nie ma prawa wybierania osoba:

Pozbawiona praw publicznych prawomocnym orzeczeniem sądu,
Pozbawiona praw wyborczych orzeczeniem TS,
Ubezwłasnowolniona prawomocnym orzeczeniem sądu.

Wybory organów gminy

Prawo wyborcze:

2. Bierne:

Rada gminy:

osoba mająca prawo wybierania w tych wyborach,

WBP:

osoba mająca prawo wybierania w tych wyborach z wyłączeniem wymogu zamieszkiwania na terenie danej gminy,
wymóg ukończenia 25 lat (najpóźniej w dniu głosowania),
tylko obywatel polski.

Wybory organów gminy

Prawo wyborcze:

2. Bierne:

Nie posiada biernego prawa wyborczego:

skazana prawomocnym wyrokiem (radni: na karę pozbawienia wolności) za przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego lub umyślne przestępstwo skarbowe,
wobec której wydano prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające utratę prawa wybieralności, o którym mowa w art. 21a ust. 2a ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944–1990 oraz treści tych dokumentów (Dz. U. z 2016 r. poz. 1721). (po ludzku: kłamca lustracyjny).

Wybory organów gminy

Prawo wyborcze:

2. Bierne:

Nie posiada biernego prawa wyborczego:

obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, pozbawiony prawa wybieralności w państwie członkowskim Unii Europejskiej, którego jest obywatelem.

Wybory organów gminy

Prawo wyborcze:

2. Bierne:

Nie posiada biernego prawa wyborczego:

Tylko odnośnie WBP:

[Nowa regulacja, która weszła w życie 31.01.2018 r.]

Nie ma prawa wybieralności w wyborach wójta w danej gminie osoba, która została uprzednio dwukrotnie wybrana na wójta w tej gminie [nie dotyczy wyborów przedterminowych],

Nie dotyczy wybrania na wójta, burmistrza lub prezydenta miasta przed dniem wejścia w życie ustawy.

Wybory organów gminy

Wybory rady gminy:

W tych wyborach mieszano w historii niesamowicie często (prawie jak z wyborami do Sejmu).

Wybory WBP

Od 2002 r. sytuacja specjalnie się nie zmienia (z zastrzeżeniem ustawy ze stycznia 2018 r.), ale co jakiś czas wraca temat przeróżnych zmian.

Wybory organów stanowiących JST - Zastosowanie poszczególnych metod wyborczych do rozdziału mandatów w systemach wyborczych w Polsce od roku 1989

a: W jednomandatowych okręgach wyborczych,
b: W okręgach jednomandatowych, w gminach do 40 tys. mieszkańców,
c: W gminach powyżej 40 tys. mieszkańców,

d: W okręgach od 1 do 5 mandatów, w gminach do 20 tys. mieszkańców,

i: W gminach powyżej 20 tys. mieszkańców,
j: Dla podziału mandatów między listy i bloki list w ramach okręgów,
k: Dla rozdziału mandatów w obrębie bloków list,
l: W gminach niebędących miastami na prawach powiatów,
m W gminach będących miastami na prawach powiatów.

Wybory organów gminy

Od początku odbudowy samorządu gminnego, w tych wyborach zastosowanie miały równolegle dwie formuły wyborcze: większości względnej oraz proporcjonalnej, przy czym wielokrotnie zmieniano warunki graniczne zastosowania konkretnej metody. W wyborach w latach 1990 oraz 1994 formułę większości względnej (z wykorzystaniem jednomandatowych okręgów wyborczych) zastosowano w gminach do 40.000 mieszkańców, w pozostałych natomiast proporcjonalną (wykorzystującą zmodyfikowaną metodę Sainte-Laguë z pierwszym dzielnikiem 1,4).

Wybory organów gminy

Następnie, w latach 1998, 2002, 2006 oraz 2010 formułę większości względnej (w okręgach od 1 do 5 mandatów) zastosowano w gminach do 20.000 mieszkańców, w pozostałych stosując formułę proporcjonalną (wykorzystującą metodę D'Hondta). Na mocy Kodeksu wyborczego, pierwszy raz w historii III RP granicę zastosowania odmiennych formuł wyborczych ustanowiono nie w oparciu o liczbę mieszkańców gminy a o posiadanie przez nią dodatkowych uprawnień. Formuła większości względnej (ponownie z wykorzystaniem jednomandatowych okręgów wyborczych) została przypisana wszystkim gminom z wyjątkiem tych, które posiadały status miasta na prawach powiatu (Kodeks wyborczy: art. 415, 416).

Wybory organów gminy

Rozwiązanie to mogło budzić kontrowersje, szczególnie, że sankcjonowało on sytuację, w której w większych gminach (np. Piaseczno: 81.207 mieszkańców) przeprowadzano wybory większościowe, podczas gdy w mniejszych (np. Sopot: 36.849 mieszkańców) – proporcjonalne. Nowelizacja samorządowa przywraca podział bazujący na liczbie mieszkańców zgodny z funkcjonującym przed uchwaleniem Kodeksu wyborczego, przy czym utrzymano zasadę przeprowadzania wyborów większościowych w jednomandatowych okręgach wyborczych. Taka zmiana będzie niosła za sobą niewątpliwe konsekwencje dla funkcjonowania gmin, w szczególności oznaczać będzie (przynajmniej w większości przypadków) dokładniejsze odzwierciedlenie decyzji wyborczych głosujących w składzie rady (wyższą proporcjonalność oraz równość wyborów).

Wybory organów gminy

W wielu miejscach może przełożyć się to na utrudnienie uzyskania samodzielnej większości przez jedno ugrupowanie. Równocześnie, pozwoli to ograniczyć wyłącznie do najmniejszych gmin ryzyko wystąpienia sytuacji, w której realizację zasady równości wyborów można poddawać w wątpliwość, tj. znaczącej nadreprezentacji zwycięskiego ugrupowania, a w skrajnym wypadku – uzyskania wszystkich mandatów w radzie przez ugrupowanie cieszące się poparciem mniejszości wyborców.