Wybory
samorządowe

[trochę praktyki]

UWAGA: Ta prezentacja została przygotowana w roku 2013, później zaktualizowana w 2014 lub 2015. W tych miejscach, w których nie stwierdzono tego wprost, odnosi się ona do stanu z tego okresu. Zmiany z roku 2018 zostały zaznaczone, jednak niezbędne jest zapoznanie się z materiałem konkretnie im poswięconym.

Plan:

1. podstawy prawne wyborów samorządowych,
2. przegląd wyborów,
3. kogo wybieramy?
4. prawa wyborcze,
5. uczestnicy procesu wyborczego,
6. kampania,
7. okręgi wyborcze,
8. finansowanie kampanii

problemy:

1. bezpośredni wybór WBP oraz marszałka
2. kadencyjność WBP.
   
3. jednomandatowe okręgi wyborcze
4. finansowanie kampanii (limity)
5. referenda w sprawie odwołania organu
6. zakaz płatnych spotów oraz bilbordów
7. wejście nowych osób (alternacja elit lokalnych, subregionalnych i regionalnych), uwarunkowania startu ludzi młodych.
8. system kwotowy / parytety / suwak w wyborach samorządowych.
   

podstawy prawne wyborów samorządowych

1. Konstytucja RP
2. Europejska karta samorządu terytorialnego
3. Ustawa Kodeks wyborczy
4. Ustawa o samorządzie gminnym
5. Ustawa o samorządzie powiatowym
6. Ustawa o samorządzie województwa

Kodeks

rady

WBP

Wybory na
poszczególnych
szczeblach

gmina

rada gminy

Do 31.01.2018 r.

gminy nie będące MnPP - JOW

MnPP - system proporcjonalny

Od 31.01.2018 r.

gminy do 20 tys. mieszkańców - JOW

Gminy powyzej 20 tys. mieszkańców - system proporcjonalny

wybór WBP

Wybór WBP

1. Wybory bezpośrednie

2. Wybór pośredni przez radę

Wybór WBP przez Radę

Art 482

 §2:

Jeżeli [...] nie zostanie zarejestrowany żaden kandydat, wyboru dokonuje rada gminy bezwzględną większością w głosowaniu tajnym.

Art 482 §3

-4

Jeżeli [...] został zgłoszony tylko 1 kandydat i nie uzyskał on wymaganej większości, wyboru dokonuje rada...

Miasto Stołeczne Warszawa

msW funkcjonuje na zasadzie MnPP

Dzielnice funkcjonują jako obligatoryjne jednostki pomocnicze

kogo wybieramy?

W roku 2014:

• Przeprowadzono wybory do 2825 rad , 
• 2477 rad gmin w tym:
• 2412 gminy nie będące MnPP,
• 65 MnPP,
• 18 dzielnic MstW,
• 314 rad powiatów,
• 16 sejmików województw.
  

Radni:

Wybierano 46 790 radnych,

• 39 536 radnych rad gmin.
• 37 842 w gminach nie będących MnPP
• 1 694 radnych MnPP
• 423 radnych dzielnic MstW
• 6276 radnych rad powiatów
• 555 radnych sejmików województw
  

kogo wybieramy?

2014 rok:

Wybierano 2 477 WBP

2 412 WBP w gminach nie będących MnPP

65 prezydentów MnPP

kogo wybrano - 2010?

Głosowania nie przeprowadzono w 1001 okręgach wyborczych, w których liczba zarejestrowanych kandydatów była równa lub mniejsza od liczby radnych wybieranych w tych okręgach wyborczych. W związku z tym 1180 radnych uzyskało mandaty bez głosowania.

We wszystkich przypadkach były to gminy <20.000.

Sytuacja taka wystąpiła kilkukrotnie również w wyborach uzupełniających.

Kogo wybrano - 2014?

Głosowania nie przeprowadzono w 1733 okręgach w wyborach do rad gmin nie będących MnPP w związku z tym, że liczba zarejestrowanych kandydatów (1) była równa liczbie mandatów (1).
Co oczywiste, 1733 mandaty zostały przydzielone bez głosowania.

[sytuacja taka jest swoją drogą dość częsta w wyborach do rad pomocniczych - warto się zainteresować tym tematem.]

Kogo wybrano - 2014?

Gminy bez MnPP:

• 2 412 rady gmin,
• 37 842 radnych,
• 131 799 kandydatów (ok. 0,43% uprawnionych),
• 11 451 komitetów wyborczych,
• 10 148 komitetów tylko do 1 gminy nie będącej MnPP,
• 20 228 obwodów głosowania.

Kogo wybrano - 2014?

MnPP

• 65 rad miast,
• 297 okręgów wyborczych (w Łodzi 8),
• 1 694 radnych,
• 22 795 kandydatów,
• 2290 list kandydatów,
• 256 komitetów wyborczych,
• 6 775 obwodów głosowania.
  

Kogo wybrano- 2014?

Rady powiatów:

• 314 rad,
• 1 332 okręgi,
• 6 276 radnych,
• 7 429 list,
• 946 komitetów,
• 20 594 obwodów.
  

Kogo wybrano - 2014?

Sejmiki:

• 16 sejmików,
• 85 okręgów,
• 555 radnych,
• 8901 kandydatów,
• 903 listy,
• 54 komitety
• 27 435 obwodów.
  

Wybory wbp 2014

• 2 477 WBP,
• 2 412 WBP w miastach bez MnPP,
• 65 prezydentów MnPP,
• w 247 [!] gminach zgłoszono tylko 1 kandydata,
• w 1 gminie i tak przegrał...
• w 890 II tura,
• w jednym przypadku do II tury przystąpił tylko 1 kandydat i przegrał...
  

Prawo wyborcze czynne

Art 10  §1 pkt 3

:

a) rada gminy - obywatel polski oraz obywatel UE, 18 lat, stale zamieszkuje na terenie gminy.
b) rada powiatu i sejmik - obywatel polski, 18 lat, sale zamieszkuje na obszarze powiatu / województwa

Art 10  §1 pkt 4:

w wyborach wójta - osoba mająca prawo wybierania do rady gminy

prawo wyborcze bierne

Rady - osoba mająca prawo wybierania.

WBP - 25 LAT[!] mający prawo wybierania, ale nie musi zamieszkiwać na terenie gminy.

uczestnicy procesu wyborczego

1. Prezes Rady Ministrów,
   
2. wyborcy,
3. komitety wyborcze,
4. kandydaci,
5. [pominięto kwestie techniczne
   i kilkadziesiąt innych]
   

Komitety wyborcze

1. partie polityczne - KW
2. koalicje partii politycznych - KKW
3. stowarzyszenia i organizacje społeczne - KW
   
4. wyborcy - KWW

Są to jedyne wybory w których komitety mogą być tworzone przez organizacje społeczne niebędące partiami politycznymi.

Komitety wyborcze

Wymagania wobec KWW

1000 podpisów poparcia

albo 20 jeśli tylko w 1 województwie.

instytucje komitetów wyborczych

Pełnomocnik Wyborczy,

Pełnomocnik Finansowy,

Pełnomocnik Medialny*.

*nie wynika z obowiązku ustawowego.

Kampania

kalendarz wyborczy:

wybory zarządza się nie wcześniej niż 4 i nie później niż 3 miesiące przed końcem kadencji. Datę wyborów ustala się na ostatni dzień wolny od pracy przed upływem kadencji.

Prezes Rady Ministrów określa terminy kalendarza wyborczego

Title

najpóźniej -90 - ogłoszenie,

zgłoszenie komitetu

rozesłanie upoważnień (wyborcze, finansowe, medialne)

do -40 zgłaszanie kandydatów  (każdy okręg oddzielnie)

do -25 przydzielenie jednolitych numerów przez PKW,

2 tygodnie spotów

podstawowe zakazy

urzędy administracji, sądy,

na terenie zakładów pracy i w formach zakłócających ich normalne funkcjonowanie

jednostki wojskowe, jednostki podlegające Ministrowi Obrony Narodowej,  oddziały obrony cywilnej, skoszarowanych jednostek podległych szefowi MSW,

na terenie szkół wobec uczniów*

ograniczenie gier losowych itp,

ograniczenia dot. alkoholu

nadawanie numerów

1. Minimum połowa okręgów w wyborach do sejmików, w tym minimum 1 listę do każdego sejmiku,
2. albo lista przynajmniej w 1 okręgu 1 sejmiku i przynajmniej połowa...
3. albo przynajmniej 1 lista w wyborach rady powiatu oraz połowa....
   

Okręgi

W roku 2018:

w gminach do 20.000 mieszkańców - okręgi jednomandatowe

w gminach powyzej 20.000 mieszkańców - okręgi od 5 do 8 mandatów

W roku 2014:

w gminach nie będących MnPP - okręgi jednomandatowe

w MnPP - okręgi od 5 do 10 mandatów

do wprowadzenia Kodeksu wyborczego:

gmina do 20 tys. 1-5

gmina > 20 tys 5-8

okręgi

w powiatach - 3-10 mandatów,

w wyborach sejmiku 5-15

(w 1 powiecie stanowiącym 1 okręg można wybierać do 3/5 całego składu rady)

Co do zasady - nie łączy i nie dzieli się mniejszych jednostek (jedn. pom., gmin, powiatów)

listy

1. w gminach lista zawiera jedno nazwisko lub minimum 5 i nie więcej niż 2 x liczba wybieranych (od 2018: liczba wybieranych +2),
2. w powiatach lista zawiera nie mniej niż 3 nazwiska i nie więcej niż 2 x liczba wybieranych (od 2018: liczba wybieranych +2),
3. w wyborach do sejmiku - jak gminy.
   

wymogi co do płci i liczby podpisów

WBP

Nie ma wymogów co do reprezentacji płci w wyborach WBP (jeszcze), wymogiem jest zarejestrowanie list przynajmniej w połowie okręgów, przy czym
dym z nich liczba zgłoszonych kandydatów musi być nie mniejsza od liczby wybieranych.

W wypadkuy wyborów w których wybiera się tylko WBP: 150 / 5.000, 300 / 10.000, 600 / 20.000, 1.500 / 50.000,
2.000 / 100.000, 3.000 / > 100.000

kampania w publicznych środkach przekazu:

w programach ogólnopolskich: 15 h TV, 20 h PR,

w programach regionalnych: 15 h TV, 20 h PR plus 2 h TV i 4 h PR na WBP

w wyborach przedterminowych: tylko regionalne 3 h TV + 4 h PR, ewentualnie 30 min. TV i 1 h PR (WBP)

w wyborach ponownych i uzupełniających - brak

finansowanie kampanii

Art. 125

Finansowanie kampanii wyborczej jest jawne.

Art. 126

Wydatki ponoszone przez komitety wyborcze w związku  z zarządzonymi wyborami są pokrywane z ich źródeł własnych.

finansowanie kampanii

1. komitet może pozyskiwać i wydatkować środki tylko na cele związane z wyborami,
2. zabronione jest przekazywanie środków finansowych i wartości
   
3. niepieniężnych przez jeden komitet  na rzecz innego,
4. komitetom wyborczym NIE WOLNO przyjmować wartości niepieniężnych z wyłączeniem  nieodpłatnego rozpowszechniania plakatów i ulotek przez osoby fizyczne*.

limity wydatków

kwota przypadająca na 1 mandat radnego:

w wyborach rady gminy w gminach do 40tys. mieszkańców - 1000 zł

w wyborach do rady gminy > 40.000 oraz rad dzielnic msW - 1200 zł

w wyborach do rady powiatu
2400 zł
w wyborach rady miasta MnPP
3600 zł

w wyborach do sejmiku województwa

6000 zł

limity wydatków - wbp

w gminach do 500 tys. mieszkańców: x 0,60 zł

w gminach > 500 tys.: 300.000 + nadwyżka
ponad 500.000 x 0.30 zł

limity są sumowane w obrębie całego komitetu.

Faktyczne limity

[2010]

• Komitet Wyborczy Chrześcijańska Inicjatywa Społeczna - 412 094,25,
• Komitet Wyborczy Krajowa Partia Emerytów i Rencistów 2.516 781,50,
• Komitet Wyborczy Platforma Obywatelska RP 38.860.309,50,
• Komitet Wyborczy Prawo i Sprawiedliwość  42 614 125,00,
• Komitet Wyborczy Polskie Stronnictwo Ludowe  31.112.479,50,
• KOMITET WYBORCZY WYBORCÓW RAFAŁA DUTKIEWICZA 291.000,00 + 273.344,25 = 564.344,25.
  

?

• Ile faktycznie kosztuje przeprowadzenie dobrej kampanii wyborczej?
• kto faktycznie finansuje kampanię?
• czy limity mają sens?
• czy powinno pozostać legalne finansowanie wspólnych kampanii?